FƏLSƏFİ  MƏNBƏLƏR

XVII ƏSR

 

 

 

 

 

XVII ƏSR

 

1603

 

  Johannes Althusius

 Video-Az.

 

 

  Politica Methodice Digesta, Atque Exemplis Sacris et Profanis Illustrata

  Alman filosofu İohann  Altuzi özünün (1563-1638) "Siyasət" adlı əsərində müqavilə nəzəriyyəsini təklif edir.

 Video-En.

 

 

1605 Francis Bacon. Of the Proficience and Advancement of Learning, Divine and Human

İngilis filosofu, tarixçisi, siyasi və dövlət xadimi,  və ytopist yazıçısı Frensis Bekon özünün "İlahi və insani biliyin uğurları və inkişafı" əsərində biliklərin bəşəriyyət üçün böyük əhəmiyyətini əsaslandırmış və onların təsnifatını vermişdir.

Video-En.

 

 

1609 Johannes Kepler. Astronomia nova.

Alman riyaziyyatçısı və astronomu İlhann Kepler özünün "Yeni astronomiya" əsərində indi Keplerin birinci və ikinci qanunu kimi tanınan qanunları formulə etmişdir. Keplerin birinci qanunu: Hər planet fokuslarının birində Günəş yerləşən ellips boyunca hərəkət edir.Keplerin ikinci qanunu: Həyacanlanmamış hərəkətdə nöqtənin radius-vektoru ilə cızılan sahə zamanla mütənasib dəyişir.

Video-En.

 

 

1609 Francis Bacon.  De Sapientia Veterum

İngilis filosofu, tarixçisi, siyasi və dövlət xadimi Frensis Bekonun latın dilində yazdığı "Qədim mütəfəkkirlərin müdrikliyi haqqında" əsərində qədim yunan miflərinin personajlarını real dünyanın bu və ya digər keyfiyyətlərinin ifadəçiləri kimi təqdim edir.

Video-En.

 

 

1611 Mulla Sadra.Ağlın dörd səyahəti

Video-En.

 

 

1612

  Jakob Böhme

 Video-Az.

 

  Aurora: Die Morgenroete im Aufgang

  Alman mistik filosofu Yakob Bömenin(1575-1624) "Avrora, və ya Dan yeri ağararkən" adlı tamamlanmamış əsəri

 Video-En.

 

 

1619 Kepler. Harmonices Mundi

Alman riyaziyyatçısı və astronomu İlhann Kepler özünün "Dünyanın harmoniyası" əsərində indi Keplerin üçüncü qanunu kimi tanınan qanunu formulə etmişdir. Keplerin üçüncü qanunu: Planetlərin dolanma dövrünün kvadratı onların böyük yarımoxlarının nisbəti kimidir. Bu əsərdə elmi kəşflərlə yanaşı göylərin musiqisi və Platon ideyaları barədə fəlsəfi düşüncələr də yer alır.

Video-En.

 

1619

  Jakob Böhme

 Video-Az.

 

  De Tribus Principiis

  Alman mistik filosofu Yakob Bömenin(1575-1624) "İlahi mahiyyətə dair üç prinsip" adlı əsəri

 Video-En.

 

 

1620 Francis Bacon. Novum Organum

İngilis filosofu, tarixçisi, siyasi və dövlət xadimi Frensis Bekon özünün latın dilində yazdığı "Yeni Orqanon" əsərində Aristotelin məntiqə dair əsərlər külliyatı olan "Orqanon"da irəli sürülən məntiqi prinsiplərdən fərqli prinsiplər irəli sürməyə çalışmışdır. O, burada Aristotelin deduksiyasına qarşı induksiyanı qoymuşdur. Onun çıxış etdiyi əsas prinsip ondan ibarətdir ki, həqiqi bilik yalnız hissi təcrübədən yaranır. Bekon belə hesab edir ki, dörd "kabus"("idol") möcvuddur ki, bunlar dünyanın insan tərədindən dərk olunmasına mane olur:

1) Nəslin idolları - insan nəslinin öz təbiətindən irəli gəlir. İnsanın ağlı kələ-kötür bir güzgüyə bənzəyir, şeyləri təhrif olunmuş və eybəcərləşmiş bir şəkildə əks etdirir.

2) Mağara idolları - bəzi insanların anadangəlmə və ya sonradan qazanılan naqsanlarıdır. bu insanlar dünyanın yalnız bir hissəsini duya bilirlər, onlar dünyaya sanki çıxa bilmədikləri mağaradan baxırlar.

3) Bazar idolları - sözlərin bazar adamları, güruh tərəfindən istifadə olunarkən mənalarının itirilməsindən irəli gəlir. sözlərdən düzgün istifadə etməmə isə zəkanın fəaliyyətini sanki qandallayır.

4) Teatr idolları - insanların öz biliklərini digərlərin səhv təsəvvürləri üzərində qurmasından irəli gəlir.

 "Yeni orqanon" "Elmlərin böyük bərpası"nın ikinci hissəsi kimi nəzərdə tutulmuşdu.

Video-En.

 

 

 1920 Francis Bacon.  Parasceve ad Historiam Naturalem et Experimentalem

İngilis filosofu, tarixçisi, siyasi və dövlət xadimi, 1584-cü ildən (23 yaşından) parlamentin üzvü Frensis Bekonun 1621-ci ildə rüşvətdə ittiham edilərək bütün vəzifələrdən azad edilməsindən, məhkəməyə cəlb olunmasından, məkkum edilməsindən və kral tərəfindən əvf edilməsindən sonra yazdığı "Təbii və eksperimental tarixə hazırlıq" əsəri

Video-En.

 

1621

  Jakob Böhme

 Video-Az.

 

  De Signatura Rerum (Von der Geburt und der Bezeichnung aller Wesen)

  Alman mistik filosofu Yakob Bömenin(1575-1624) "Bütün mahiyyətlərin doğuluşu və mənalandırılması barədə" adlı əsəri

 Video-En.

 

 

1623 Francis Bacon.  The New Atlantis

İngilis filosofu, tarixçisi, siyasi və dövlət xadimi, 1584-cü ildən (23 yaşından) parlamentin üzvü Frensis Bekonun 1621-ci ildə rüşvətdə ittiham edilərək bütün vəzifələrdən azad edilməsindən, məhkəməyə cəlb olunmasından, məkkum edilməsindən və kral tərəfindən əvf edilməsindən sonra yazdığı "Yeni Atlantida" əsəri povest-utopiyadır.

Video-En.

 

 

1623 Francis Bacon.  De Dignitate et Augmentis Scientiarum

İngilis filosofu Frensis Bekonun "Elmlərin üstünlükləri və genişləndirilməsi haqqında" əsəri "Elmlərin böyük bərpası"nın birinci hissəsi kimi nəzərdə tutulmuşdu.

Video-En.

 

 

1623

  Jakob Böhme

 Video-Az.

 

  Mysterium magnum, oder Erklärung über das erste Buch Mosis

  Alman mistik filosofu Yakob Bömenin(1575-1624) "Böyük sirr, və ya Musanın birinci kitabının şərhi" adlı əsəri

 Video-En.

 

 

1623 Kampanella Günəş şəhəri

Video-En.

 

 

 

1625 Hugo Grotius . De jure belli ac pads

Niderland hüquqşunası, siyasi filosofu və dövlət xadimi, təbii hquq nəzəriyyəsinin görkəmli nümayəndəsi Huqo Qrotsinin "Müharibə və sülh hüququ haqqında" əsəri

Video-En.

 

 

1632 Qaliley. Dünyanın iki əsas sistemi - Ptolomey və Kopernik sistemləri - haqqında dialoq

Video-En.

 

 

 

 

 

1637

   René Descartes

Video-Az.

           Discours de la methode

   

  Fransız filosofu və riyaziyyatçısı Rene Dekartın "Metod haqqında mühakimə" əsəri

Video-En.

 

1640  

 

   Armand-Jean du Plessis, duc de Richelieu

Video-Az.

          

   Memoires

  Fransız dövlət xadimi, 1624-1642-ci illərdə Fransanın birinci naziri Arman-Jan dü Plessi, hersoq de  Rişelyenin ilk dəfə 1723-ci ildə çap olunan "Memuarlar"ı

Video-En.

 

 

1642 Hobbes Thomas. De Cive

İngilis filosofu Tomas Hobbsun latın dilində yazdığı "Vətəndaş haqqında" əsəri

Video-En.

 

 

1642  

 

   Armand-Jean du Plessis, duc de Richelieu

Video-Az.

          

   Le testament politique ou les maximes d’etat

  Fransız dövlət xadimi, 1624-1642-ci illərdə Fransanın birinci naziri Arman-Jan dü Plessi, hersoq de  Rişelyenin"Siyasi vəsiyyət və ya dövləti idarəetmə prinsipləri" əsəri

Video-En.

 

 

1644  

 

   René Descartes

Video-Az.

          

   Principesde la philosophie

  Fransız filosofu və riyaziyyatçısı Rene Dekartın "Fəlsəfənin başlanğıcları" əsəri

Video-En.

 

 

 

 

   René Descartes

Video-Az.

           Regies pour la direction de Iesprit

   

  Fransız filosofu və riyaziyyatçısı Rene Dekartın "Ağlın idarə edilməsi üçün qaydalar" əsəri

Video-En.

 

 

 

1647

 

   René Descartes

Video-Az.

           Meditations metaphysiques

   

  Fransız filosofu və riyaziyyatçısı Rene Dekartın "Metafizik düşüncələr" əsəri

Video-En.

 

 

 

1649

 

   Pierre Gassendi

Video-Az.

           Syntagma philosophiae Epicuri

   

  Fransız filosofu və riyaziyyatçısı Pyer Gassendinin ölümündən sonra çap olunan "Epikürün fəlsəfə sistemi" əsəri

Video-En.

 

 

1651 Thomas Hobbes. Leviathan on the Matter, Form, and Power of a Commonwealth Ecclesiastical and Civil.

İngilis filosofu Tomas Hobbsun "Leviafan və ya kilsə və vətəndaş dövlətinin materiyası, forması və hakimiyyəti" əsəri

Video-En.

 

 

 1653 Francis Bacon. Principiis Atque Originibus Secundum Fabulas Cupidinis et Coele

İngilis filosofu, tarixçisi, siyasi və dövlət xadimi Frensis Bekonun (1561-1626) tamamlanmamış və müəllifin ölümündən sonra çap olunan "Başlanğıclar və mənbələr haqqında" əsərinin bizə qədər gəlib çatan nüsxəsində Kupidon haqqında mif müzakirə olunur.

Video-En.

 

1654

 

   Blaise Pascal

Video-Az.

          

   Mémorial

  Fransız riyaziyyatçısı, fiziki, ixtiraçısı, yazıçısı və filosofu, riyazi analizin və ehtimal nəzəriyyəsinin yaradıcılarından biri,

hidrostatikanın əsas qanununun müəllifi, hesablama texnikasının ilk nümunələrinin yaradıcısı, Fransız ədəbiyyatının klassiklərindən biri Blez Paskalın dar perqaçent parçasında qələmə aldığın, onun mistik yaşantısını əks etdirən, ölümünə qədər öz üzərində gəzdirdiyi, ölümündən sonra "Mémorial" adı ilə çap olunan yazı

Video-En.

 

1655 Thomas Hobbes. De corpore

İngilis filosofu Tomas Hobbsun latın dilində yazdığı "Cisim haqqında" əsəri

Video-En.

 

 

 

1658

 

   Pierre Gassendi

Video-Az.

           Syntagma philosophicum  

  Fransız filosofu və riyaziyyatçısı Pyer Gassendinin ölümündən sonra çap olunan "Fəlsəfə sistemi" əsəri

Video-En.

 

 

1658 Thomas Hobbes. De homine

İngilis filosofu Tomas Hobbsun latın dilində yazdığı "İnsan haqqında" əsəri

Video-En.

 

 

 

 

 1662  

    François VI, duc de La Rochefoucauld 

Video-Az.

   Mémoires sur la régence d’Anne d’Autriche       

   

 Müqəddəs Varfolomey gecəsində öldürülən Fransua de Laroşfukonun nəticəsi, fransız yazıçısı və moralist-filosofu Fransua de Laroşfukonun "Memuarlar" əsəri

Video-En.

 

 

1665   

    François VI, duc de La Rochefoucauld 

Video-Az.


   Maximes

          

   

 Müqəddəs Varfolomey gecəsində öldürülən Fransua de Laroşfukonun nəticəsi, fransız yazıçısı və moralist-filosofu Fransua de Laroşfukonun "Maksimlər" əsərində özü haqqında üçüncü şəxsdə danışır. Aleksandr Dümanın "Üç müşketyor"unda əsas olaraq Laroşfukonun "Maksimlər"inə istinad edilmişdir.

Video-En.

 

 

Benedictus Spinoza.   Tractatus brevis de Deo et homine ejusque felicitate

Niderland filosofu Benedikt Spinozanın "Tanrı, insan və onun xoşbəxtliyi haqqında qısa traktat" əsəri

 

  Benedictus Spinoza. Tractatus de intellectus emendatione

Niderland filosofu Benedikt Spinozanın "Zəkanın mükəmməlləşdirilməsi haqqında traktat" əsəri

Video-En.

 

 

 

1670 Benedictus Spinoza. Tractatus theologico-politicus

Niderland filosofu Benedikt Spinozanın "Teoloji-siyasi traktat" əsəri

Video-En.

 

 

Benedictus Spinoza. Tractatus politicus

Niderland filosofu Benedikt Spinozanın "Siyasi traktat" əsəri

Video-En.

 

 

 

1670

 Blaise Pascal

  

Video-Az.

  Pensées sur la religion et sur quelques autres sujetss

   

  

Fransız riyaziyyatçısı, fiziki, ixtiraçısı, yazıçısı və filosofu, riyazi analizin və ehtimal nəzəriyyəsinin yaradıcılarından biri,

hidrostatikanın əsas qanununun müəllifi, hesablama texnikasının ilk nümunələrinin yaradıcısı, Fransız ədəbiyyatının klassiklərindən biri Blez Paskalın ölümündən sonra çap olunan "Din  və digər predmetlər haqqında düşüncələr" əsəri

Video-En.

 

 

 

 

1673

 

   Nicolas Malebranche

Video-Az.

           Recherche de la vérité

   

  Fransız yazıçısı və moralist-filosofu Nikolas Malbranşın "Həqiqət haqqında tədqiqat" əsəri

Video-En.

 

 

1677 Benedictus Spinoza. Ethica ordine geometrico demonstrata.),

Niderland filosofu Benedikt Spinozanın "Həndəsi qaydada sübut olunmuş Etika" əsəri

Video-En.

 

 

1686 Gottfried Wilhelm von Leibniz. Discours de métaphysique

Yeni dövr Avropa təfəkkürünün görkəmli nümayəndəsi, riyaziyyatçı və filosof Qotfrid Vilhelm Leybnitsin fransız dilində yazdığı "Metafizikaya dair mülahizə" əsəri

Video-En.

 

1687 Newton. Philosophiae naturalis principia mathematica

İngilis fiziki İsaak Nyutonun "Natural fəlsəfənin riyzi prinsipləri" əsəri

Video-En.


1688

    Jean de La Bruyère

Video-Az.

  Caractères ou Les mœurs de ce siècle         

   

  Fransız yazıçısı və moralist-filosofu Jan de Labruyerin "Xarakterlər, və ya Əsrimizin adətləri" əsəri

Video-En.

 

1689  John Locke. An Essay Concerning Human Understanding

İngilis filosofu Con Lokkun "İnsani zəka haqqında esse" əsəri

Video-En.

 

 

1689 John Locke. Two Treatises of Civil Goverment

İngilis filosofu Con Lokkun "İdarəetmə haqqında iki traktat" əsəri

Video-En.

 

 

1692 John Locke. An Essay Concerning Toleration

İngilis filosofu Con Lokkun "Dini dözümlülük haqqında esse" əsəri

Video-En.

 

 

1693 John Locke. Some Thoughts Concerning Education,

İngilis filosofu Con Lokkun "Tərbiyə haqqında düşüncələr" əsəri

Video-En.

 

 

1695 John Locke. The Reasonableness of Christianity,

İngilis filosofu Con Lokkun "Xristianlığın zəkayayatımlılığı" əsəri

Video-En.

 

1695

   Pierre Bayle

Video-Az.

   Dictionnaire Historique et Critique  

   

  Fransız filosofu Pyer Beylin  "Tarixi və tənqidi lüğət" əsəri

Video-En.

 

1696 John Toland. Christianity Not Mysterious: A Treatise Shewing, That there is nothing in the Gospel Contrary to Reason, Nor Above It: And that no Christian Doctrine can be properly called A Mystery

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

Video-Az.

          

   

  filosofu  "" əsəri

Video-En.