FƏLSƏFİ  MƏNBƏLƏR

XVIII ƏSR

 

XVIII ƏSR

 

  

1703

 Gottfried Wilhelm von Leibniz

Video-Az.

 Nouveaux essais Ientendement humain

 Yeni dövr Avropa təfəkkürünün görkəmli nümayəndəsi, alman riyaziyyatçısı və filosofu Qotfrid Vilhelm Leybnitsin fransız dilində yazdığı "İnsani zəka haqqında yeni esse" əsəri

Video-En.

1704

  Anthony Ashley Cooper, Earl of Shaftesbury

Video-Az.

 

 Inquiry concerning Virtue or Merit

 İngilis filosofu qraf Şeftsberinin "Fəzilət və ləyaqət" əsəri onun razılığı olmadan Toland tərəfindən çap olunmuşdur.

Video-En.

  

1709

  Anthony Ashley Cooper, Earl of Shaftesbury

Video-Az.

 Sensus Communis, an Essay on the Freedom of Wit and Humour

 İngilis filosofu qraf Şeftsberinin "Ümumi hiss: itiağıllılığın azadlığı və yumor hissi barədə essse" əsəri

Video-En.

1709

 Anthony Ashley Cooper, Earl of Shaftesbury 

Video-Az.

 The Moralists, a Philosophical Rhapsody

 İngilis filosofu qraf Şeftsberinin "Moralistllər, fəlsəfi Rapsodiya" əsəri

Video-En.

  

1710

  George Berkeley

Video-Az.

  

 Treatise on the Principles of Human Knowledge

 İngilis filosofu Corc Berklinin "İnsani biliyin prinsipləri haqqında traktat" əsəri

  

Video-En-1, 2, 3.

1710

   Gottfried Wilhelm von Leibniz

Video-Az.

  

 Essais de Theodicee        

   

  Yeni dövr Avropa təfəkkürünün görkəmli nümayəndəsi, alman riyaziyyatçısı və filosofu Qotfrid Vilhelm Leybnitsin fransız dilində yazdığı "Teodisiya" əsəri

Video-En.

1711

   Anthony Ashley Cooper, Earl of Shaftesbury

Video-Az.

  

 Characteristics of Men, Manners, Opinions, Times        

   

İngilis filosofu qraf Şeftsberinin 3 cilddə çap etdirdiyi "İnsanların xarakteristikaları, maneralar, düşüncələr, zamanlar" əsəri

Video-En.

  

1713

   John-Anthony Collins

Video-Az.

 A discourse on freethinking

İngilis deist filosofu, Lokkun dostu və ardıcılı Entoni Kollinzin "Azadfikirlilik haqqında düşüncə" əsəri

Video-En.

  

1713

   George Berkeley

Video-Az.

  

Three Dialogues between Hylas and Philonous

İngilis filosofu Corc Berklinin "Hilas və Filonus arasında üç söhbət" əsəri

Video-En.

1714

   Gottfried Wilhelm von Leibniz

Video-Az.

   

 Monadologie       

   

Yeni dövr Avropa təfəkkürünün görkəmli nümayəndəsi, alman riyaziyyatçısı və filosofu Qotfrid Vilhelm Leybnitsin fransız dilində yazdığı "Monadologiya" əsəri

Video-En.

1714

 

   Bernard Mandeville

Video-Az.

  

 The Fable of The Bees: or, Private Vices, Public Benefits

   

  İngilis filosofu və satiristi Bernard Mandevil özünün "Arılar haqqında təmsil, və ya xüsusi qəbahətlər - ictimai faydalar" əsərində müəllif sübut etməyə çalışır ki, ayrı-ayrı şəxslərin nöqsanları bütövlükdə cəmiyyətin inkişafı üçün faydalıdır.

Video-En.

1715

   Anthony Collins

Video-Az.

A philosophical inquiry concerning human liberty

Video-En.

1716

 

   Samuel Johnson

Video-Az.

  

 Revised Encyclopedia of Philosophy

   

  Kolonial Amerikanın ilk nüfuzlu filosofu və dini xadimi, Corc Berklinin davamçısı və Amerika maarifçiliyinin banisi, Kolumbiya Universitetinin birinci prezidenti  Samuel Consonun (1696-1772) "Yeni Fəlsəfə Ensiklopediyası" əsəri ilk dəfə 1929-cu ildə çap olunmuşdur.

Video-En.

1719

   Daniel Defoe

Video-Az.

           

   Robinson Crusoe

 

 Dahi ingilis yazıçısı Daniel Defo özünün "Robinson Cruso" romanı ilə ingilis fəlsəfi təfəkkürünün möhtəşəm bədii təqdimatını yaratmışdır.

Video-En.

   

1720

 Christian Freiherr von Wolff

Video-Az.

  Vernünftige Gedanken von Gott, der Welt und des Menschen        

   

  Alman fiosofu, alman fəlsəfi dilinin yaradıcısı Kristian fon Volfun "Tanrı, dünya və insan haqqında ağıllı fikirlər" əsəri

Video-En.

1720

   John Locke

Video-Az.

   Elements of natural philosophy       

   

  

Video-En.

   

1721

 Christian Freiherr von Wolff

Video-Az.

 Vernünftige Gedanken von dem gesellschaftlichen Leben der Menschen

          

Alman fiosofu Kristian fon Volfun "İnsanın ictimai həyatı haqqında ağıllı fikirlər" əsəri

Video-En.

  

1725

 

   Benjamin Franklin

Video-Az.

  A Dissertation on Liberty and Necessity, Pleasure and PainРассуждение о свободе и необходимости, наслаждении и страдании

 

Amerika dövlətinin qurucularından biri, Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin banisi, sonradan Pensilvaniya Universitetinin əsasını çevrilən Filadelfiya Akademiyasının yaradıcısı Benjamin Franklinin(1705-1790) "Azadlıq və zərurət, həzz və əzab barədə düşüncələr" əsər

Video-En.

  

1725

 

   Francis Hutcheson

Video-Az.

 Inquiry concerning Beauty, Order, Harmony and Design

 

İngilis-Şotland-irland deist filosofu, Şeftsberinin etik və estetik ideyalarının sistematizatoru, Şotland maarifşiliyinin banilərindən biri Fransis Hutçesonun "Gözəllik, nizam, harmoniya və Dizayn üzrə tədqiqat" əsəri

Video-En.

  

1725

  Giambattista Vico

Video-Az.

 Principi di scienza nuova

İtalyan filosofu, tarixin fəlsəfəsinin və etnik psixologiyanın banisi Cambattist Vikonun "Millətlərin ümumi təbiəti barədə yeni elmin əsasları" əsəri

Video-En.

1725

 

   Francis Hutcheson.

Video-Az.

  Inquiry concerning Moral Good and Evil

 

İngilis-Şotland-irland deist filosofu, Şeftsberinin etik və estetik ideyalarının sistematizatoru, Şotland maarifşiliyinin banilərindən biri Fransis Hutçesonun "Əxlaqi Xeyir və Şər üzrə tədqiqat" əsəri

Video-En.

1728

   Christian Freiherr von Wolff

Video-Az.

 Philosophia rationalis sive logica

          

  

Video-En.

  

1728

 

   Francis Hutcheson

Video-Az.

  Illustrations upon the Moral Sense

 

İngilis-Şotland-irland deist filosofu, Şeftsberinin etik və estetik ideyalarının sistematizatoru, Şotland maarifşiliyinin banilərindən biri Fransis Hutçesonun "Əxlaqi hiss üzrə illüstrasiyalar" əsəri

Video-En.

 

1728

 

 Francis Hutcheson 

Video-Az.

 Essay on the Nature and Conduct of the Passions and Affections        

   

İngilis-Şotland-irland deist filosofu, Şeftsberinin etik və estetik ideyalarının sistematizatoru, Şotland maarifşiliyinin banilərindən biri Fransis Hutçesonun "Ehtirasların və affektlərin təbiəti və idarə olunması" əsəri

Video-En.

1729

 

 Jean Meslier

Video-Az.

 Testament

 

  Fransız utopist filosofu, kənd kilsəsinin keşişi, əqidəcə ateist Jan Melyenin  "Vəsiyyət"i

Video-En.

1734

 

  Jonathan Edwards

Video-Az.

  

 A Divine and Supernatural Light, Immediately Imparted to the Soul by the Spirit of God

  

  Amerikanların bir icma olaraq birləşməsindəmüstəsna rol oynayan görkəmli ictimai xadimi, konqresionalist teoloq və filosof Conatan Edvardsın "Tanrı Ruhu tərəfindən qəlbə bilavasitə verilən ilahi və fövqəltəbii nur barədə" əsəri

Video-En.

1734

   François Marie Arouet Voltaire

Video-Az.

  Lettres philosophiques sur les Anglais, Rouen

  Fransız filosofu və yazıçısı Fransua Meri Arue Volterin "Fəlsəfi məktublar" əsəri

Video-En.

1734

  Charles-Louis de Seconda, Baron de La Brède et de Montesquieu

Video-Az.

Considérations sur les causes de la grandeur des Romains et de leur décadence

 

  Fransız yazıçısı, hüquqşünası və filosofu Monteskyönün  "Romalıların əzəmətinin və süqutunun səbəbləri barədə düşüncələr" əsəri

Video-En.

1734

   François Marie Arouet Voltaire

Video-Az.

 Traite de metaphysique

  Fransız yazıçısı və filosofu Fransua Volterin ölümündən sonra XVIII əsrin 80-ci illərində onun 70 cildlik əsərlər toplusunda çap olunan  "Metafizik traktat" əsəri

Video-En.

1734

 

   Francis Hutcheson

Video-Az.


 Thoughts on Laughter,
 and Observations on the Fable of the Bees: in six letters

   

İngilis-Şotland-irland deist filosofu, Şeftsberinin etik və estetik ideyalarının sistematizatoru, Şotland maarifşiliyinin banilərindən biri Fransis Hutçesonun "Gülüşə dair fikirlər, və Arılar haqqında təmsil üzərində müşahidələr" əsəri. "Gülüşə dair fikirlər" Tomas Hobbsın tənqidinə yönəlmişdir.

Video-En.

 

1736

   François Marie Arouet Voltaire

Video-Az.

   Le Mondain

 Fransız filosofu və yazıçısı Fransua Meri Arue Volterin "Kübar insan" əsəri

Video-En.

  

1737

 Christian Freiherr von Wolff 

Video-Az.

 Theologia naturalis

 

  

Video-En.

1738

 

   François Marie Arouet Voltaire

Video-Az.

 

  Sept Discours en Vers sur l'Homme

 Fransız filosofu və yazıçısı Fransua Meri Arue Volterin "İnsan haqqında esse" əsəri

Video-En.

1739

 David Hume 

Video-Az.

 A Treatise of Human Nature

İngilis filosofu David Hyumun "İnsan təbiəti haqqında traktat" əsəri

Video-En.

1739

 Alexander Gottlieb Baumgarten

Video-Az.

 Metaphysica

Alman filosofu Alexandr Qottlib Baumgartenin "Metafizika" əsəri

Video-En.

1740

 

  Gabriel Bonnot de Mably

Video-Az.

  Parallèle des Romains et des Français   

 

  Fransız maarifçi-filosofu, utopist, Kondilyakın qardaşı Qabriel Bonno de Mabli özünün ilk ğsari olan  "Romalılar və fransızlar arasında paralellər"də müxtəlif idarəetmə formalarının üstünlüləi barədə mühakimə yürüdür, təm-təraqı və bolluğu tərəqqinin hərəkətverici qüvvəsi hesab edir və firavanlığın və azadlığın qarantı olaraq kral hakimiyyətinin möhkəmləndirilməsinə çağırır.

Video-En.

1741

 David Hume 

Video-Az.

 Essays Moral and Political

  İngilis filosofu David Hyumun "Əxlaqi və siyasi esselər" əsəri

Video-En.

1741

 

   Jonathan Edwards

Video-Az.

  Sinners in the Hands of an Angry God  

 

Amerikanların bir icma olaraq birləşməsindəmüstəsna rol oynayan görkəmli ictimai xadimi, konqresionalist teoloq və filosof Conatan Edvardsın "Günahkarlar qəzəbli Tanrının əllərində" əsəri

Video-En.

1743

 

   Samuel Johnson

Video-Az.

  

 An introduction to the study of philosophy exhibiting a general view of all the arts and sciences, for the use of pupils. With a catalogue of some of the most valuable authors necessary to be read in order to instruct them in a thorough knowledge of each of them

   

  Kolonial Amerikanın ilk nüfuzlu filosofu və dini xadimi, Corc Berklinin davamçısı və Amerika maarifçiliyinin banisi, Kolumbiya Universitetinin birinci prezidenti  Samuel Consonun (1696-1772) " " əsəri.

Video-En.

 

1745

 

 Julien Offray de La Mettrie 

Video-Az.

  L’Histoire naturelle de l’âme

 

  Fransız filosofu-materialist Julyen Ofre de Lametri özünün  "Ruhun təbii tarixi" və başqa cür "Ruh haqqında traktat" adlanan əsərində   belə bir fikri əsaslandırır ki, insanın mənəvi fəaliyyəti onun bədən quruluşu ilə müəyyənləşir. Əsər ruhanilərin qəzəbinə səbəb olmuş və məhkəmənin hökmü ilə yandırılmışdır.

Video-En.

1745

  Denis Diderot

Video-Az.

 Principes de la philosophie morale, ou Essai sur le mérite et la vertu par mylord S*** traduit de l'anglais

  Fransız filosofu və yazıçısı Deni Didronun  "Əxlaqi fəlsəfənin prinsipləri, və ya cənab Şeftsberi tərəfindən yazılan Ləyaqət və fəzilət haqqında esse" əsəri

Video-En.

 

1745 

   François Marie Arouet Voltaire

Video-Az.

  Éléments de la philosophie de Newton

  Fransız yazıçısı və filosofu Fransua Volterin  "Nyutonun fəlsəfəsinin əsasları" əsəri

Video-En.

1745

 

   Samuel Johnson

Video-Az.

  

 A letter from Aristocles to Authades, concerning the sovereignty and the promises of God

   

  Kolonial Amerikanın ilk nüfuzlu filosofu və dini xadimi, Corc Berklinin davamçısı və Amerika maarifçiliyinin banisi, Kolumbiya Universitetinin birinci prezidenti  Samuel Consonun (1696-1772) " " əsəri.

Video-En.

 

1746 

    Luc de Clapiers, marquis de Vauvenargues

Video-Az.

          

 

  Introduction à la connaissance de l’esprit humain

 

  Fransız yazıçısı və moralist-filosofu Lyuk de Klapye  de  Vovenarqın "İnsan zəkasının anlaçılmasına giriş" əsəri

Video-En.

1746

  Étienne Bonnot de Condillac

Video-Az.

  Essai sur l’Origine des Connaissances humaines

 

  Fransız filosofu, abbat, Mablinin qardaşı, Etyen Bonno de Kondilyakın "İnsani biliklərin mənşəyi haqqında esse" əsəri

Video-En.

1746

   Immanuel Kant

Video-Az.

 Gedanken von der wahren Schätzung der lebendigen Kräfte

Alman filosofu İmmanuel Kantın "Həyati qüvvələrin həqiqi qiyməti barədə düşüncələr" əsəri

Video-En.1, 2

1746

 

   Samuel Johnson

Video-Az.

  

 Ethices elementa. Or The first principles of moral philosophy. And especially that part of it which is called ethics. In a chain of necessary consequences from certain facts

   

  Kolonial Amerikanın ilk nüfuzlu filosofu və dini xadimi, Corc Berklinin davamçısı və Amerika maarifçiliyinin banisi, Kolumbiya Universitetinin birinci prezidenti  Samuel Consonun (1696-1772) " " əsəri.

Video-En.

 

1747

 

 Julien Offray de La Mettrie 

Video-Az.

  L'homme machine

  Təqiblərdən yayınaraq Hollandiyaya mühacirət edən fransız filosofu-materialist Julyen Ofre de Lametrinin burada çap etdirdiyi "İnsan maşındır" əsəri də həmçinin məhkəmənin hökmü ilə yandırılmışdır.

Video-En.

1747

 

   François Marie Arouet Voltaire

Video-Az.

 Zadig ou la Destinée

 Fransız filosofu və yazıçısı Fransua Meri Arue Volterin "Zadig və ya Tale" fəlsəfi povesti      

Video-En.

1747

   Denis Diderot

Video-Az.

 La Promenade du sceptiqueles ou Les allées

 

  Fransız filosofu və yazıçısı Deni Didronun  "Skeptikin gəzintisi və ya Xiyaban" əsəri

Video-En.

1747 

    Luc de Clapiers, marquis de Vauvenargues 

Video-Az.

  Réflexions et Maximes

 

  Fransız yazıçısı və moralist-filosofu Lyuk de Klapye  de  Vovenarqın "Düşüncələr və maksimlər" əsəri

Video-En.

 

1747

   Denis Diderot

Video-Az.

 Pensées philosophiques

 

  Fransız filosofu və yazıçısı Deni Didronun  "Fəlsəfi fikirlər" əsəri

Video-En.

  

1747

 

   Samuel Johnson

Video-Az.

  

 A Sermon Concerning the Intellectual World

   

  Kolonial Amerikanın ilk nüfuzlu filosofu və dini xadimi, Corc Berklinin davamçısı və Amerika maarifçiliyinin banisi, Kolumbiya Universitetinin birinci prezidenti  Samuel Consonun (1696-1772) " " adlı moizəsi.

Video-En.

1748

 

 Julien Offray de La Mettrie 

Video-Az.

 L'Homme-plante

 

  Prussiya kralı II Fridrixin dəvətu ilə Berlinə köçən fransız materialist-filosofu  Julyen Ofre de Lametrinin "İnsan bitkidir" əsəri burada çap olunmuşdur.

Video-En.

  

1748

   David Hume

Video-Az.

 An Enquiry Concerning Human Understanding

  İngilis filosofu David Hyumun "İnsan idrakı haqqında tədqiqat" əsəri

Video-En.

1748

  Charles-Louis de Seconda, Baron de La Brède et de Montesquieu

Video-Az.

 De l'esprit des lois

 

  Fransız yazıçısı, hüquqşünası və filosofu Monteskyönün  "Qanunların ruhu barədə" əsəri

Video-En.

1748

   Julien Offray de La Mettrie 

Video-Az.

  L'Homme plus que Machine

 

   Prussiya kralı II Fridrixin dəvətu ilə Berlinə köçən fransız materialist-filosofu  Julyen Ofre de Lametrinin  "İnsan maşın olmaqdan daha üstündür" əsəri burada çap olunmuşdur.

Video-En.

  

 

1748

   Georg Friedrich Meier

Video-Az.

  Anfangsgründe aller schönen wissenschaften, Band       

   

Alman filosofu, Baumqartenin şagirdi  Georq Fridrix Meyerin "Zəriflik haqqında bütün elmlərin əsasları" əsərinin birinci cildi

Video-En.

1749

 

  Jonathan Edwards

Video-Az.

  

 Concerning the end for which God created the World

 

Amerikanların bir icma olaraq birləşməsindəmüstəsna rol oynayan görkəmli ictimai xadimi, konqresionalist teoloq və filosof Conatan Edvardsın "Tanrının dünyanı yaratdığı məqsəd barədə" əsəri

Video-En.

1749

 David Hartley 

Video-Az.

 

 Observations on man, his frame, his duty and expectations

İngilis filosofu David Hartlinin "İnsan, onun quruluşu, vəzifəsi və ümudləri üzərundə düşüncələr" adlı əsas əsərinin birinci hissəsində sinir sistemində vibrasiyalar təlimi inkişaf etdirilir və ideyaların assosiasiyası barədə təsəvvür psixi həyatın universal mexanizvi kimi tədqiq olunur. əsərin birinci hissəsində ilahiyyat problemləri nəzərdən keçirilir.

Video-En.

1749

 

   Jonathan Edwards

Video-Az.

    

    The Nature of True Virtue

 

Amerikanların bir icma olaraq birləşməsindəmüstəsna rol oynayan görkəmli ictimai xadimi, konqresionalist teoloq və filosof Conatan Edvardsın "Həqiqi dəyərin təbiəti" əsəri

Video-En.

1749

 Denis Diderot

Video-Az.

 

 La Lettre sur les aveugles à l'usage de ceux qui voient

 

  Fransız filosofu və yazıçısı Deni Didronun  "Kor olmayanlara  korlar haqqında  məktub" əsəri Con Lokkun nəzəriyyəsindən çıxış edir: anadangəlmə ideyalar yoxdur, bütün biliklər təcrübədən əldə edilir.

Video-En.

  

1749

  Étienne Bonnot de Condillac

Video-Az.

 Traité des Systèmes

 

  Fransız filosofu, abbat, Mablinin qardaşı, Etyen Bonno de Kondilyakın "Sistemlər haqqında traktat" əsəri

Video-En.

  

1750

  Alexander Gottlieb Baumgarten

Video-Az.

 Aesthetica, pt 1

Alman filosofu Alexander Gottlieb Baumqarten "Estetika" əsərinin birinci cildi

Video-En.

1750

   Jean-Jacques Rousseau

Video-Az.

 Discours sur les science et les arts

  Fransız filosofu Jan Jak Russonun "Elmlər və sənətlər haqqında mühakimələr" əsəri

Video-En.

1750

 Anne Robert Jacques Turgot, baron de l’Aulne,

Video-Az.

 Lettres contre le système de Berkeley    

   

  Fransız iqtisadçısı, dövlət xadimi filosofu Ann Rober Jak Türqonun "Berkli sisteminin əleyhinə məktublar" əsəri

Video-En.

1751

     Denis Diderot

Video-Az.

 

 La Lettre sur les sourds et muets        

   

  Fransız filosofu və yazıçısı Deni Didronu özünün  "Kar və lal olunlar haqqında məktub" əsərində də "Kor olmayanlara  korlar haqqında  məktub" əsərində olduğu kimi Con Lokkun nəzəriyyəsindən çıxış edir: anadangəlmə ideyalar yoxdur, bütün biliklər təcrübədən əldə edilir.

Video-En.

1751

  Julien Offray de La Mettrie 

Video-Az.

 Système d'Épicure

 

    Prussiya kralı II Fridrixin dəvətu ilə Berlinə köçən fransız materialist-filosofu  Julyen Ofre de Lametrinin "Epikürün sistemi" əsəri  burada çap olunmuşdur.

Video-En.

 

1751

   Jean Le Rond D'Alembert

Video-Az.

 étudie l'origine et les progrès des diverses sciences

 

  Fransız ensiklopedist alimi, filosofu, riyaziyyatçısı və mexaniki Jan Dalamberin  "Elmin mənşəyi və inkişafı barədə esse" əsəri

Video-En.


1751—1780

  Denis Diderot,

  Jean le Rond    D'Alembert

  Voltaire

  Rousseau

  Holbach

  Montesquieu

  Turgot 

  Condorcet . . .

Video-Az.

 
  Encyclopédie, ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers

           


  "Ensiklopediya, və ya elmlərə, incəsənətə və peşələrə aid İzahlı lüğət"in fəlsəfə bölümündə Didronun "Eleya məktəbi", "Epikürizm", "Malbranşizm"  məqalələri yerləşdirilmişdir

 

Video-En.

1751

   David Hume

Video-Az.

 

  An Enquiry Concerning the Principles of Morals       

   

 İngilis filosofu David Hyumun "Əxlaqın prinsipləri haqqında tədqiqat" əsəri

Video-En.

1751

   Carl Linnaeus

Video-Az.

  Philosophia botanica        

   

  İsveç təbiətşünası və həkimi Karl Linneyin "Botanikanın fəlsəfəsi" əsəri

Video-En.

 

 

1752

   François Marie Arouet Voltaire

Video-Az.

 

  Micromégas   

 Fransız filosofu və yazıçısı Fransua Meri Arue Volterin "Mikromeqas" əsəri 

Video-En.

1752

 

   Samuel Johnson

Video-Az.

  

 Elementa philosophica: containing chiefly, Noetica, or things relating to the mind or understanding: and Ethica, or things relating to the moral behavior

   

  Kolonial Amerikanın ilk nüfuzlu filosofu və dini xadimi, Corc Berklinin davamçısı və Amerika maarifçiliyinin banisi, Kolumbiya Universitetinin birinci prezidenti  Samuel Consonun (1696-1772) " " əsəri.

Video-En.

 

1753

    Denis Diderot

Video-Az.

 

  Les Pensées sur l'interprétation de la nature        

    

  Fransız filosofu və yazıçısı Deni Didronun  "Təbiətin izahına dair fikirlər" əsəri

Video-En.

  

1753

 Etienne-Gabriel Morelly 

Video-Az.

  La   le

Naufrage des îles flottantes, ou Basiliade du célèbre Pilpaï       

   

  Fransız utopist filosofu Etyen-Qabriel Morellinin utopik  "üzən adalar yaxınlığında gəmi qəzası, və ya , Basiliadq" əsəri

Video-En.

1754

 

   Samuel Johnson

Video-Az.

  

 The Elements of Philosophy: containing, I. The most useful parts of logic, including both Metaphysics and Dialectic, or the Art of Reasoning: with a brief Account of the Progress of the Mind towards its highest perfection

   

  Kolonial Amerikanın ilk nüfuzlu filosofu və dini xadimi, Corc Berklinin davamçısı və Amerika maarifçiliyinin banisi, Kolumbiya Universitetinin birinci prezidenti  Samuel Consonun (1696-1772) " " əsəri.

Video-En.

 

1754

 

   Jonathan Edwards

Video-Az.

  Freedom of the Will        

   

Amerikanların bir icma olaraq birləşməsindəmüstəsna rol oynayan görkəmli ictimai xadimi, konqresionalist teoloq və filosof Conatan Edvardsın "İradə azadlığı" əsəri

  

Video-En.

1754

 

     Étienne Bonnot de Condillac 

Video-Az.

 Traité des Sensations        

   

  Fransız filosofu, abbat, Mablinin qardaşı, Etyen Bonno de Kondilyakın "Deyğular haqqında traktat" əsəri

Video-En.

1754

 

   Jonathan Edwards

Video-Az.

 A Treatise Concerning Religious Affections         

   

  Amerikanların bir icma olaraq birləşməsindəmüstəsna rol oynayan görkəmli ictimai xadimi, konqresionalist teoloq və filosof Conatan Edvardsın "Dini melyllər haqqında traktat" əsəri

Video-En.

1755

   Georg Friedrich Meier

Video-Az.

   Anfangsgründe aller schönen wissenschaften, Band       

   

Alman filosofu, Baumqartenin şagirdi  Georq Fridrix Meyerin "Zəriflik haqqında bütün elmlərin əsasları" əsərinin ikinci cildi

Video-En.

1755

 

   Moses Mendelssohn

Video-Az.

  

Philosophische Gespräche        

   

  Baumqartenin ən əhəmiyyətli tələbəsi olan yəhudi mənşəli Mozes Mendelsonun Lessinq tərəfindən alman dilində çap olunan "Fəlsəfi söhbətlər" kitabı onun fəlsəfə sahəsində ilk görkəmli əsəridir. Alman maarifçiliyində  görkəmli rol oynamış bu əsər müəllifinə filosof,  "almanların Sokratı" reputasiyasını qazandırmışdır. Kitabda həmçinin təsdiq olunur ki, "öncədən müəyyənləşmiş harmoniya" haqqında Leybnits təlimi əslində Spinozaya məxsusdur.

Video-En.

1755

   Immanuel Kant

Video-Az.

 

 Neue Erhellung der ersten Grundsätze metaphysischer Erkenntnisse; Doctoral Thesis: Principiorum primorum cognitionis metaphysicae nova dilucidatio        

   

  

Alman filosofu İmmanuel Kantın "Metafizik idrakın ilkin prinsiplərinin yeni izahı" əsəri

 Video-En.

Video-En.

1755

    Jean-Jacques Rousseau

Video-Az.

 

  Discours sur I¢origine et les fondements de I¢inegalite parmi les hommes       

   

Fransız filosofu Jan Jak Russonun "İnsanlar arasında bərabərsizliyin mənşəyi və əsasları haqqında mühakimələr" əsəri

  

Video-En.

1755

 

   Francis Hutcheson

Video-Az.

  A System of Moral Philosophy, in Three Books (2 vols. London,       

   

İngilis-Şotland-irland deist filosofu, Şeftsberinin etik və estetik ideyalarının sistematizatoru, Şotland maarifşiliyinin banilərindən biri Fransis Hutçesonun "Əxlaqi Fəlsəfə Sistemi" əsəri onun ölümündən sonra oğlu şərəfindən çap olunmuşdur.

  

Video-En.

  

1755

  Immanuel Kant

Video-Az.

 Allgemeine Naturgeschichte und Theorie des Himmels

Alman filosofu İmmanuel Kantın "Ümumi təbiət tarixi və səma nəzəriqqəsi" əsəri

  

Video-En.

1755

 

   Moses Mendelssohn, Gotthold Ephraim Lessing

Video-Az.

  

Pope ein Metaphysiker        

   

  "Almanların Sokratı" adını almış yəhudi mənşəli alman filosofu, ideyaları alman maarifçiliyində və yəhudiliyin reformizmində görkəmli rol oynamış  Mozes Mendelsonu və alman şairi, dramaturqu, və sənət nəzəriyyəçisi, alman klassik ədəbiyyatının banisi  Qothold Efraim Lessinqin birgə yazdıqları və aninom çap etdirdikləri "Pop-metafizik" əsəri ilə böyük alman filosofu Lebnitsin teodisiya ideyasını, yəni dünyada baş alıb gedən zülmün xeyirxah və zəkalı Tantı ideyası ilə bir araya gətirmək cəhdini ingilis şairi Aleksandr Popun hücunlarından müdafiə edirlər.

Video-En.

1755

 

    Étienne Bonnot de Condillac 

Video-Az.

 Traité des animaux        

   

  Fransız filosofu, abbat, Mablinin qardaşı, Etyen Bonno de Kondilyakın "Heyvanlar haqqında traktat" əsəri

Video-En.

1755

 Etienne-Gabriel Morelly 

 Code de La Nature ou le véritable Esprit de ses Loix         

   

  Fransız utopist filosofu Etyen-Qabriel Morellinin utopik  "Təbiətin kodeksi, və ya onun qanunlarının həqiqi ruhu" əsəri

 

1755

 

   Moses Mendelssohn

Video-Az.

  Briefe über die Empfindungen         

   

  "Almanların Sokratı" adını almış yəhudi mənşəli alman filosofu, ideyaları alman maarifçiliyində və yəhudiliyin reformizmində görkəmli rol oynamış  Mozes Mendelsonun "Hisslər haqqında" əsəri estetika tarixində mühüm rol olynamışdır. Estetika terminin banisi Baumqarterdən fərqli olaraq Mendelson estetikanı ruhun müstəqil aktivliyi kimi nəzərdən keçirir.  Estetikanın sferası hislərin dumanlı sahəsi ilə zəkanın aydın  sahəsi arasındadır

Video-En.

1756

 Anne Robert Jacques Turgot, baron de l’Aulne,

Video-Az.

 Existence    

   

  Fransız iqtisadçısı, dövlət xadimi filosofu Ann Rober Jak Türqonun "Ensiklopediyada çap olunan" "Mövcudolma" əsərində Mövcudolma anlayışının tərifi verilir, xarici varlıqların mövcudluğunun sübutu haqqında mülahizələr təqdim olunur. burada həmçinin cəmiyyətin üç mərhələdə inkişaf etdiyi fikri təqdim olunur: Dini, spekulyativ və elmi. Tərəqqi həyat vasitələrinin əldə edilməsi üsulllarının inkişafı ilə əlaqələndirilir, siniflərin formalaşmasında siniflərin rolu qeyd olunur.

Video-En.

1756

 Anne Robert Jacques Turgot, baron de l’Aulne,

Video-Az.

  Réflexions sur les langues        

   

  Fransız iqtisadçısı, dövlət xadimi filosofu Ann Rober Jak Türqonun "Dil haqqında düşüncələr" əsəri

Video-En.

1756

  Immanuel Kant

Video-Az.

 

 Monadologia Physica

 

  Alman filosofu İmmanuel Kantın "Monadologia Physica" əsəri

Video-En.

1757

 

   Moses Mendelssohn

Video-Az.

 Betrachtungen über die Quellen und die Verbindungen der schönen Künste und Wissenschaften        

   

  "Almanların Sokratı" adını almış yəhudi mənşəli alman filosofu, ideyaları alman maarifçiliyində və yəhudiliyin reformizmində görkəmli rol oynamış  Mozes Mendelsonun "Zərif sənətlərin və elmlərin prinsipləri haqqında" əsəri

Video-En.

1757

  Charles-Louis de Seconda, Baron de La Brède et de Montesquieu

Video-Az.

 Essai sur le goût        

   

  Fransız yazıçısı, hüquqşünası və filosofu Monteskyönün  "Zövq haqqında esse" əsəri müllifin ölümündən sonra Ensiklopediyanın dördüncü cildində çap olunmuşdur.

Video-En.

1758

 Emanuel Swedenborg

Video-Az.

          

   De Caelo et Eius Mirabilibus et de inferno, ex Auditis et Visis

 İsveç təbiətşünas alimi, filosofu Emanuel Svedenborqun latın dilində çap olunan, daha çox "Behişd və Cəhənnəm" adı ilə məşhur olan "Behişd və onun möcüzələri və Cəhənnəm Eşidilən və görünən şeylərdən" əsəri.

Video-En.

1758

 Claude Adrien Helvétius 

Video-Az.

          

   De l’esprit

 İsveçrə mənşəli fransız filosofu Helvetsinin "Ağıl haqqında" əsəri Roma Papası, Parisin parlamenti və Sabonnanın teologiya fakultəsi tərəfindən pislənilmiş və yandırılmışdır.

Video-En.

1758

   Denis Diderot

Video-Az.

 Réflexions sur le livre De l'esprit par M. Helvetius        

   

  Fransız filosofu və yazıçısı Deni Didronun  "Cənab Helvetsinin "Ağıl haqqında" kitabı ilə balı düşüncələr" əsəri

Video-En.

1758

  Benjamin Franklin

Video-Az.

 The Way to Wealth.

 

  Amerika dövlətinin qurucularından biri, Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin banisi, sonradan Pensilvaniya Universitetinin əsasını çevrilən Filadelfiya Akademiyasının yaradıcısı Benjamin Franklinin(1705-1790) "Var-dövlətə aparan yol" əsəri

Video-En.

1758

  Alexander Gottlieb Baumgarten

Video-Az.

 

 Aesthetica, pt 2 

Alman filosofu Alexandr Qottlib Baumgartenin "Estetika" əsərinin ikinci cildi

Video-En.

1758

 

   Moses Mendelssohn

Video-Az.

 Über das Erhabene und Naive in den schönen Wissenschaften         

   

  "Almanların Sokratı" adını almış yəhudi mənşəli alman filosofu, ideyaları alman maarifçiliyində və yəhudiliyin reformizmində görkəmli rol oynamış  Mozes Mendelsonun "Zərif elmlərdə ülvilik və sadəlövhlük haqqında" əsəri

Video-En.

1758

   Denis Diderot

Video-Az.

  Discours sur la poésie dramatique        

   

  Fransız filosofu və yazıçısı Deni Didronun  "Dramatik poeziya haqqında düşüncə" əsəri

Video-En.

    

 

 

1759

   Georg Friedrich Meier

Video-Az.

   Anfangsgründe aller schönen wissenschaften, Band 3      

   

  Alman filosofu, Baumqartenin şagirdi  Georq Fridrix Meyerin "Zəriflik haqqında bütün elmlərin əsasları" əsərinin üçüncü cildi

Video-En.

1759

   Adam Smith

Video-Az.

  Theory of Moral Sentiments        

   

İngilis-Şotland filosofu  Adam Smitin "Əxlaqi Duyğular nəzəriyyəsi" əsəri

Video-En.

1759

 

   Jean Le Rond D'Alembert

Video-Az.

  Éléments de philosophie  

 

  Fransız ensiklopedist alimi, filosofu, riyaziyyatçısı və mexaniki Jan Dalamberin  "Fəlsəfənin elementləri" əsərində Dalamber dinə baxışında skeptisizm mövqeyində durdaraq qeyd edir ki, Tanrı haqqında, onun materiyaya münasibəti haqqında, və ya materiyanın əbədi olduğu və ya yaradılan olduğu bərədə nəyisə dəqiq təsdiq etmək mümkün deyildir. Əxlaqa münasibətdə Dalamberin mövqeyi belə dir ki, əxlaqi prinsiplər ictimai mühitdən asılı olmayaraq dəyişməzdir.

Video-En.

 

1759

 

   François Marie Arouet Voltaire

Video-Az.

 

 Candide, ou l'Optimisme

      

  Fransız filosofu və yazıçısı Fransua Meri Arue Volterin "Kandid" əsəri

Video-En.

1760

   Denis Diderot

Video-Az.

   La Religieuse       

   

  Fransız filosofu və yazıçısı Deni Didronun  "Rahibə" romanı

Video-En.

1761

   Paul-Henri Thiry, baron d’Holbach

Video-Az.

   Christianisme dévoilé   

 

  Alman mənşəli fransız filosofu, ateist əsərlər müəllifi kimi tanınan Holbaxın anonim çap etdirdiyi  "İfşa edilmiş xristianlıq" əsəri.

Video-En.

1761

 

   Moses Mendelssohn

Video-Az.

 Philosophische Schriften, 1-2        

   

  "Almanların Sokratı" adını almış yəhudi mənşəli alman filosofu, ideyaları alman maarifçiliyində və yəhudiliyin reformizmində görkəmli rol oynamış  Mozes Mendelson özünün iki cildlik "Fəlsəfi əsərlər"ində estetik mühakimələrin məntiqi metarlardan və ya etik məqsədlərdən asılı olmaması fikrini əsaslandırır.

Video-En.

1762

 

  Johann Georg Hamann

Video-Az.

  

Kreuzzüge des Philologen (Sammlung, u.a. Aesthetica in nuce)

 Alman filosofu, Herderin müəllimi İohann Georq Haman özünün  "Filoloqun sələb yürüşləri" cmuəsində  Haman Herderin əleyhinə çıxış edərək vurğulayır ki, dil - zəkanın birinci və sonuncu oqranıdır, dillə bağlılığı zəkanın sərhədlərini müəyyənləşdirir. Bu səbəbdən də dilin ilahi və ya təbii mənşəyi barədə mühakimə yürütmək mənasızdır. Əsərin xüsusən   "qısaca olaraq Estetika" adlandırılan hissəsində Haman "bilavasitə bilik" anlamından çıxış edərək yaradıcılıqda intuitiv məqamı ön plana çəkir.

Video-En.

1762

   Jean-Jacques Rousseau

Video-Az.

 

 Du contract social        

   

Fransız filosofu Jan Jak Russonun "İctimai müqavilə və ya Siyasi hüququn prinsipləri haqqında" əsəri

  

Video-En.

1762

    Denis Diderot

Video-Az.

 

 Le Neveu de Rameau        

   

  Fransız filosofu və yazıçısı Deni Didronun  "Qardaş oğlu Ramo" əsəri

Video-En.

1762

   Jean-Jacques Rousseau

Video-Az.

 

  Emile ou de I¢education       

   

 Fransız filosofu, yazıçısı və bəstəkarı Jan Jak Russonun "Emil və ya Tərbiyə haqqında" əsəri

  

Video-En.

   

1762

 

 

 Immanuel Kant

Video-Az.

          

   Die falsche Spitzfindigkeit der vier syllogistischen Figuren

Alman filosofu İmmanuel Kantın "Dörd Sillogistik Fiqurin Saxta İncəliyi" əsəri

Video-En.

1762

Denis Diderot

Video-Az.

 

 Addition aux pensées philosophiques ou objections diverses contre les écrits de différents théologiens.   

 

  Fransız filosofu və yazıçısı Deni Didronun  ""Fəlsəfi fikirlər"ə əlavələr, və ya müxtəlif ilahiyyatçıların əsərlərinin əleyhinə müxtəlif etirazlar" əsəri

Video-En.

1763

 

   François Marie Arouet Voltaire

Video-Az.

  

    Traité sur la tolérance

 Fransız filosofu və yazıçısı Fransua Meri Arue Volterin "Dözümlülük haqqında traktat" əsəri 

Video-En.

  

1763

 

 Immanuel Kant

Video-Az.

  

         Der einzig mögliche Beweisgrund zu einer Demonstration des Daseins Gottes

   

Alman filosofu İmmanuel Kantın "Tanrının mövcudluğunun nümayiş etdirilməsinin dəstəklənməsibdə yeganə mümkün arqument" əsəri

Video-En.

1764

 

   François Marie Arouet Voltaire

Video-Az.

 

  Ce qui plaît aux dames   

 Fransız filosofu və yazıçısı Fransua Meri Arue Volterin "Xanımlara nə xoş gəlir" əsəri

Video-En.

   

1764

 

 

   Thomas Reid.

Video-Az.


 An Inquiry into the Human Mind on the Principles of Common Sense

          

Şotland-ingilis filosofu, Şotland Sağlam Düşüncə Məktəbinin banisi Tomas Ridin "İnsan zəkasının sağlam düşüncə prinsioinə uyğun olaraq tədqiqi" əsəri ona şöhrət və Qlasko Universitetinin professoru qazandırdı (burada o Adam Smiti əvəz etdi).

Video-En.

1764

   Moses Mendelssohn

Video-Az.

 Abhandlung über die Evidenz in der metaphysischen Wissenschaften        

   

  "Almanların Sokratı" adını almış yəhudi mənşəli alman filosofu, ideyaları alman maarifçiliyində və yəhudiliyin reformizmində görkəmli rol oynamış  Mozes Mendelsonun

Prussiya İncəsənət Akademiyası tərəfindən elan edilmış və

bir çox filosofun, o cümlədən hətta Kantın da iştirak etdiyi müsabiqəyə təqdim olunmuş "Metafizik elmlərdə aşkarlıq haqqında"  adlı əsəri fəlsəfi mövzuda ən yaxşı tədqiqata görə mükafatınalayiq görülmüşdür.

Video-En.

1764

 

   Johann Joachim Winckelmann

Video-Az.

   Geschichte der Kunst des Alterthums       

   

  Kasıb çəkməçi oğlu olan alman sənətşünası, antik incəsənət haqqında və arxeologiya elmi haqqında müasir təsəvvürlərin müəllifi İohann İoaxim Vinkelmanın əsas əsəri olan "Qədim incəsənətin tarixi"         

Video-En.

1764

  Immanuel Kant

Video-Az.


Beobachtungen über das Gefühl des Schönen und Erhabenen

          

Alman filosofu İmmanuel Kantın "Gözəllik və möhtəşəmlik hissləri üzərində müşahidələr" əsəri

Video-En.

1764

 

  François Marie Arouet Voltaire

Video-Az.

  Dictionnaire philosophiques    

Fransız filosofu və yazıçısı Fransua Meri Arue Volterin "Fəlsəfi lüğət"ində "Ateist", "Ateizm", "Tantı, tanrılar", "Materiya", "Metafizika", "Fəlsəfə", "Din", "Sistem", "Teologiya", "Teoloq" məqalələrini yerləşdirir.

Video-En.

  

1764 

    Immanuel Kant

Video-Az.

  

         Untersuchungen über die Deutlichkeit der Grundsätze der natürlichen Theologie und der Moral

   

Alman filosofu İmmanuel Kantın "Təbii teologiyanın və əxlaqın prinsiplərinin aydınlaşdirilməsına dair tədqiqatlar" əsəri 

Video-En.

1766

   François Marie Arouet Voltaire

Video-Az.

 

  Le philosophe ignorant 

  Fransız yazıçısı və filosofu Fransua Volterin  "Nadan filosof" əsəri Holbaxın və Didronun ateizminə qarçı yönəlmişdir.

Video-En.

1766

 

   Gotthold Ephraim Lessing

Video-Az.

 Laokoon oder Über die Grenzen der Malerei und Poesie        

   

alman şairi, dramaturqu, və sənət nəzəriyyəçisi, alman klassik ədəbiyyatının banisi  Qothold Efraim Lessinqin "Laokoon, və ya rəssamlıq və poeziyanın sərhədləri haqqında" əsəri

Video-En.

1766

   Paul-Henri Thiry, baron d’Holbach

Video-Az.

 Théologie portative    

 

  Alman mənşəli fransız filosofu, ateist əsərlər müəllifi kimi tanınan Holbaxın anonim çap etdirdiyi  "Yanında gəzdirə bilən ilahiyyat" əsəri.

Video-En.

1767

   François Marie Arouet Voltaire

Video-Az.

 Homélies prononcées à Londres en 1765, dans une assemblée particulière.  

  Fransız yazıçısı və filosofu Fransua Volterin  "1765-ci ildə Londonda Xüsusi yığıncaqda oxunan Xütbə" əsəri dörd hissədən ibarətdir: ateizm haqqında(1), mövhumat haqqında(2), Əhd-i Ətiqin anlaşılması haqqında(3), Əhd-i Cədidin anlaşılması haqqında(4).

Video-En.

1767

 

   Moses Mendelssohn

Video-Az.

  

 

 Phädon, oder über die Unsterblichkeit der Seele

 

   

  "Almanların Sokratı" adını almış yəhudi mənşəli alman filosofu, ideyaları alman maarifçiliyində və yəhudiliyin reformizmində görkəmli rol oynamış  Mozes Mendelson özünün "Fedon, və ya Ruhun ölməzliyi haqqında" əsərində insan haqqında vnun Tanrı ilə münasibətləri haqqında mühakimələr irəli sürmüş və insan ruhunun ölməzliyi ilə bağlı özünəməxsus sübutlar irəli sürmüşdür. Əsər cəmiyyət tərəfindən çox böyük entuziazmla qarşılanmışdır.

Video-En.

1767-1769

 

   Gotthold Ephraim Lessing

Video-Az.

          

   Hamburgische Dramaturgie

 

  alman şairi, dramaturqu, və sənət nəzəriyyəçisi, alman klassik ədəbiyyatının banisi  Qothold Efraim Lessinqin "Hamburq dramaturgiyası" əsəri

Video-En.

1767

   François Marie Arouet Voltaire

Video-Az.

 

 L'Ingénu    

  Fransız filosofu və yazıçısı Fransua Meri Arue Volterin "Safdil" əsəri

Video-En.

1768

   François Marie Arouet Voltaire

Video-Az.

 

 La Princesse de Babylon    

  Fransız filosofu və yazıçısı Fransua Meri Arue Volterin "Babilin şahzadə xanımı" əsəri

Video-En.

1768

   Paul-Henri Thiry, baron d’Holbach

Video-Az.

 La Contagion sacrée  

 

  Alman mənşəli fransız filosofu, ateist əsərlər müəllifi kimi tanınan Holbaxın anonim çap etdirdiyi  "Müqəddəs yoluxuculuq" əsəri.

Video-En.

1768

   François Marie Arouet Voltaire

Video-Az.

 

 Des singularités de la nature    

  Fransız yazıçısı və filosofu Fransua Volterin  "Təbiətin fenomenləri haqqında" əsəri

Video-En.

1769

   Denis Diderot

Video-Az.

   Entretien entre D'Alembert et Diderot      

   

  Fransız filosofu və yazıçısı Deni Didronun  "Dalamberin Didro ilə söhbəti" əsərində Dalamber iləmübahisə edən Didro belə bir fikir irəli sürür ki, bütün materiyanın hiss etmə qabiliyyəti vardırş buna görə də, Dekartçıların ardınca gedərək ruh haqqında danışmağa ehtiyac yoxdur.

Video-En.

  

1769

   Denis Diderot

Video-Az.

  Le  reve de d'Alembert        

   

  Fransız filosofu və yazıçısı Deni Didronun  "Dalamberin yuxusu" əsəri

Video-En.

 

1770

   Paul-Henri Thiry, baron d’Holbach

Video-Az.

  Essai sur les préjugés  

 

  Alman mənşəli fransız filosofu, ateist əsərlər müəllifi kimi tanınan Holbaxın anonim çap etdirdiyi  "Xurafata dair esse" əsəri.

Video-En.

1770

   Denis Diderot

Video-Az.

  De la suffisance de la religion naturelle        

   

  Fransız filosofu və yazıçısı Deni Didronun  "Təbii dinin kifayət dərəcədə olması barədə" əsəri

Video-En.

1770

   Paul-Henri Thiry, baron d’Holbach

Video-Az.

  Le Système de la nature  

 

  Alman mənşəli fransız filosofu, ateist əsərlər müəllifi kimi tanınan Holbax özünün  "Təbiət sistemi, və ya Fiziki və mənəvi dünyanın qanunları haqqında" adlı əsərində Volterin ateizmlə bağlı ittihamlarına cavab verir. Kitab anonim çap olunur və müasirləri tərəfindən "materializmin bibliyası" adlandırılır. Kitab Paris Parlamendə mühakimə olunur və yandırılmağa məhkum edilir. Roma-katolik kilsəsi kitabı "Qadağan olunmuş kitablar indeksinə" daxil edir.

Video-En.

1771

   François Marie Arouet Voltaire

Video-Az.

  Lettres de Memmius à Cicéron     

  Fransız yazıçısı və filosofu Fransua Volterin  "Memmiusun Siserona məktunları" əsəri Holbaxın "Təbiət sistemi"nin tənqidinə həsr olunmuşdur. burada XVIII əsr fransız manerializmi hərtərəfli təhlil olunur. Burada artıq dinin də, o cümlədən deizmin də tənqidi yer alır, Tanrının varlığının sübut üsullarının çətinlikləri üzə çıxarılır.

Video-En.

1771-74

   Friedrich Heinrich Jacobi

Video-Az.

 Briefwechsel zwischen Goethe und Jacobi   

 

  Qöte və Yakobi arasında yazışma

Video-En.

1772

 Johann Gottfried Herder

 Video-Az.

 Abhandlung über den Ursprung der Sprache

 

 Alman mədəniyyət tarixçisi və filosofu İohan Gotfrid Herderin "Dilin yaranması " əsəri

 Video-En.

  

1772

   Paul-Henri Thiry, baron d’Holbach

Video-Az.

  Bon Sens, on idées naturelles opposees aux idées surnaturelles  

 

  Alman mənşəli fransız filosofu, ateist əsərlər müəllifi kimi tanınan Holbaxın anonim çap etdirdiyi  "Ümumi hiss, və ya Təbii ideyalar fövqəltəbii ideyalara qarşıdır" əsəri.

Video-En.

1772

 Claude Adrien Helvétius 

Video-Az.

   

  De l’Homme     

   

  İsveçrə mənşəli fransız filosofu Helvetsinin ölümündən sonra çap olunan "İnsan haqqında" əsəri

Video-En.

1772

   Denis Diderot

Video-Az.

    

Réfutation suivie de l'ouvrage d'Helvétius intitulé l'Homme      

   

  Fransız filosofu və yazıçısı Deni Didronun  "Helvetsinin "İnsan haqqında" kitabının ardıcıl təkzibi" əsəri

Video-En.

1772

   François Marie Arouet Voltaire

Video-Az.

   Voltaire Il faut prendre un parti, ou le principe d'action   

  Fransız yazıçısı və filosofu Fransua Volter özünün  "Seçim etmək lazımdır, və ya əməl prinsipi" əsərində Holbaxın "Təbət sistemi" ilə polemikada Tanrı və Təbiət növzularına dair öz deist arqumentasiyasını gücləndirməyə çalışmışdır.

Video-En.

  

1773

   Paul-Henri Thiry, baron d’Holbach

Video-Az.

  

    Système social

 

  Alman mənşəli fransız filosofu, ateist əsərlər müəllifi kimi tanınan Holbaxın dini əvəs edə bilən fəlsəfi sistem ortaya qoymağa çalışır, lakin onun bu istiqamətdə yazdığı əsərindən biri olan "Sosial sistem" daha onun əvvəlki əsərləri qədər uğurlu olmur. Çünki onun dinə qarçı mübariz ruhu sosial və siyasi sistemə qarşı mübariz deyildi, o xalqı inqilaba çağırmırdı, təhsilli sinifləri korrupsiyaya uğramış siyasi sistemi islahatlarla xilas etməyə çağırırdi. Dövrqn ruhu isə inqilabi ruh idi.

Video-En.

1773

   Denis Diderot

Video-Az.

 

  Entretien d'un philosophe avec la Madame la Maréchale de **       

   

  Fransız filosofu və yazıçısı Deni Didronun  "Marşal ** xanımı ilə filosofun söhbəti" əsəri

Video-En.

1773–1774

   Paul-Henri Thiry, baron d’Holbach

Video-Az.

 Politique naturelle

 

 Alman mənşəli fransız filosofu, ateist əsərlər müəllifi kimi tanınan Holbaxın dini əvəs edə bilən fəlsəfi sistem ortaya qoymağa çalışır, lakin onun bu istiqamətdə yazdığı əsərindən biri olan "Təbii siyasət" daha onun əvvəlki əsərləri qədər uğurlu olmur. Çünki onun dinə qarçı mübariz ruhu sosial və siyasi sistemə qarşı mübariz deyildi, o xalqı inqilaba çağırmırdı, təhsilli sinifləri korrupsiyaya uğramış siyasi sistemi islahatlarla xilas etməyə çağırırdi. Dövrqn ruhu isə inqilabi ruh idi.

Video-En.

1773-1777

   Denis Diderot

Video-Az.

  Paradoxe sur le comédien    

    

  Fransız filosofu və yazıçısı Deni Didronun  "Aktyor barədə paradoks" əsəri

Video-En.

  

1774

 

 

   Joseph Priestley

Video-Az.


An Examination of Dr. Reid's Inquiry into the Human Mind

          

   

 İngilis filosofu və teoloqu Cozef Pristlinın "Dr. Ridin insan şüuruna dair tədqiqatının təhlili" əsəri

Video-En.

1774

 

 

   Benjamin Franklin.

Video-Az.

  

   Advice to young tradesman       

 

 Amerika dövlətinin qurucularından biri, Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin banisi, sonradan Pensilvaniya Universitetinin əsasını çevrilən Filadelfiya Akademiyasının yaradıcısı Benjamin Franklinin(1705-1790) "Gənc tarirə məsləhətlər" əsərində "Vaxt - puldur" aforizmini irəli sürür.

Video-En.

1774

 

 

  Thomas Jefferson

Video-Az.


 
A Summary View of the Rights of British America

Amerika dövlətinin qurucularından biri, sonradan ABŞ-ın üçüncü prezidenti Tomas Ceffersonun "Britaniya Amerikasında insan hüquqlarına ümumi baxış" kitabı onun öncə yazdığı məqalələr toplusundan ibarətdir. Cefferson təsdiq edir ki, Amerikada kolonistlər təbii öznüidarə hüququna malikdirlər. İngilis parlamenti yalnız Böyük Britaniyanın ərazisində hakimiyyətə malikdir.

Video-En.

1774

 Denis Diderot

Video-Az.

  Discours d'un philosophe à un roi       

   

  Fransız filosofu və yazıçısı Deni Didronun  "Filosofun krala ünvanlanan nitqi" əsəri

Video-En.

  

1774

   François Marie Arouet Voltaire

Video-Az.

 De l'âme    

  Fransız yazıçısı və filosofu Fransua Volterin  "Ruh haqqında" əsəri

Video-En.

1774

 Johann Gottfried Herder

 Video-Az.


Auch eine Philosophic der Geschichte zur Bildung der Menschheit.

  

 Alman mədəniyyət tarixçisi və filosofu İohan Gotfrid Herder özünün "Bəşəriyyətin daha bir tarix fəlsəfəsi" əsərində maarifçilərin rasional tarix fəlsəfəsini tənqid edir.

 Video-En.

1775

 

   Immanuel Kant

Video-Az.

  

       Über die verschiedenen Rassen der Menschen 

   

Alman filosofu İmmanuel Kantın "Müxtəlif insan irqləri barədə" əsəri

Video-En.

  

1775

 

   Joseph Priestley

Video-Az.


  Hartley's Theory of the Human Mind on the Principle of the Association of Ideas

       

İngilis filosofu və teoloqu Cozef Pristlinın "Hartlinin ideyaların assosiasiyası prinsipi üzərində qurulmuş insan şüuru nəzəriyyəsi" əsəri

Video-En.

1776

   Adam Smith

Video-Az.

          

   An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations

Video-En.

1776

   Paul-Henri Thiry, baron d’Holbach

Video-Az.

  Morale universelle  

 

 Alman mənşəli fransız filosofu, ateist əsərlər müəllifi kimi tanınan Holbaxın dini əvəs edə bilən fəlsəfi sistem ortaya qoymağa çalışır, lakin onun bu istiqamətdə yazdığı əsərindən biri olan "Universal Əxlaq" daha onun əvvəlki əsərləri qədər uğurlu olmur. Çünki onun dinə qarçı mübariz ruhu sosial və siyasi sistemə qarşı mübariz deyildi, o xalqı inqilaba çağırmırdı, təhsilli sinifləri korrupsiyaya uğramış siyasi sistemi islahatlarla xilas etməyə çağırırdi. Dövrqn ruhu isə inqilabi ruh idi.

Video-En.

1776

 Gabriel Bonnot de Mably

  

Video-Az.

  De la législation, ou Principes des lois        

   

  Fransız maarifçi-filosofu, utopist, Kondilyakın qardaşı Qabriel Bonno de Mablinin  "Qanunvericilik və ya Qanunların prinsipləri" əsəri

Video-En.

1776

   Honoré Gabriel Riqueti, comte de Mirabeau

Video-Az.

 Essai sur le despotisme        

   

  Fransız inqilabçısı və dövlət xadimi  Honore Qabriel Riketi de Mirabonun "Despotizm barədə esse" əsəri

Video-En.

1776

 Anne Robert Jacques Turgot, baron de l’Aulne,

Video-Az.

 Réflexions sur la formation et la distribution des richesses        

   

  Fransız iqtisadçısı, dövlət xadimi filosofu Ann Rober Jak Türqonun "Var-dövlətin yaradılması və bölüşdürülməsi barədə düşüncələr" əsəri

Video-En.

1776

 Thomas Paine

Video-Az.


 Common Sense

              

İngilis-Amerikan publisisti və filosofu Tomas Peynin Peynin "Ümumi duyğu" əsəri

Video-En.

1777

 

   Joseph Priestley

Video-Az.


  Disquisitions relating to Matter and Spirit

          

 İngilis filosofu və teoloqu Cozef Pristlinın "Materiya və ruh üzərində düşüncələr" əsəri 

Video-En.

1777

   François Marie Arouet Voltaire

Video-Az.

 

  Dialogues d'Évhémère   

  Fransız yazıçısı və filosofu Fransua Volterin sonuncu və  ümumiləşdirici əsəri olan "Evgemer dialoqları" Platonun dialoqları nümunəsində yaradılmış bir əsərdir. Burada obrazı yaradılan Evgemer b.e.ə IV əsr qədim yunan filosofu olmuşdur. Evgemer obrazı Volterin deist dünyagörüşünün ifadəçisidir.

Video-En.

1777

 

 

   Joseph Priestley

Video-Az.


  The Doctrine of Philosophical Necessity Illustrated

       

İngilis filosofu və teoloqu Cozef Pristlinın "Fəlsəfi zərurət doktrinası" əsəri

Video-En.

1778

   Denis Diderot

Video-Az.

  Essai sur Sénèque        

   

  Fransız filosofu və yazıçısı Deni Didronun  "Seneka barədə esse" əsəri

Video-En.

1779

 Friedrich Schiller.

 Video-Az.

 

 Philosophie der Physiologie

 Alman filosofu Fridrix Şillerin "Fiziologiyanın fəlsəfəsi" əsəri

 Video-En.

1779

   David Hume

Video-Az.

   Doalogues Concerning Natiral Religion       

   

  İngilis filosofu David Hyumun "Təbii din haqqında dialoqlar" əsəri

Video-En.

1780

 Friedrich Schiller.

 Video-Az.

  Über den Zusammenhang der tierischen Natur des Menschen mit seiner geistigen

 Alman filosofu Fridrix Şillerin "İnsanın heyvani təbiəti ilə onun mənəvi təbiətinin qarşılıqlı əlaqəsi haqqında" əsəri

 Video-En.

1779

 

   Friedrich Heinrich Jacobi

Video-Az.

  Woldemar: ein Seltenheit aus der Naturgeschichte

 

  Alman filosofu və yazıçısı, teizm mövqeyində dayanaraq Kantın, Fixtenin və Şellinqin rasionalizmini tənqid edən, "nihilizm" terminini ixtira edərək bu termini Maarifçiliyə tətbiq edən, "hiss və inam" fəlsəfəsinin müəllifi Fridrix Henrix Yakobinin "Voldemar: təbii tarixdən nadir hal" romanında özünün dini-fəlsəfi görüşlərini bədii formada ifadə etmişdir.

Video-En.

1780

   Denis Diderot

Video-Az.

   Éléments de physiologie       

   

  Fransız filosofu və yazıçısı Deni Didronun  "Fiziologiyanın elementləri" əsəri

Video-En.

  

1780

   Marie Jean Antoine Nicolas de Caritat, marquis de Condorcet

Video-Az.

 Observations sur le XXIX e livre de “L'Esprit des lois” 

   

  Fransız filosofu, riyaziyyatçısı və siyasi xadimi, tərəqqi nəzəriyyəsinin banisi Nikol de Kondorsenin  "Monteskyönün  "Qanunların ruhu barədə" kitabına dair qeydlər"i

Video-En.

1780

 

   Joseph Priestley

Video-Az.

Letters to a Philosophical Unbeliever

              

İngilis filosofu və teoloqu Cozef Pristli özünün "Fəlsəfi dinsizlərə məktublar" adlı əsərində Holbaxın "Təbiətin sistemi"nə və Deyvid Hyumun "Təbii dinə dair dialoq"una cavab olaraq qeyd edir ki, materializm and determinizm Tanrıya inamla bir araya sığa bilər.

  

Video-En.

1780

 

   Gotthold Ephraim Lessing

Video-Az.

 Die Erziehung des Menschengeschlechts        

   

alman şairi, dramaturqu, və sənət nəzəriyyəçisi, alman klassik ədəbiyyatının banisi  Qothold Efraim Lessinqin "İnsan nəslinin tərbiyəsi" əsəri

Video-En.

1781

   Immanuel Kant

Video-Az.

  

  Kritik der reinen Vernunft      

   

  Alman filosofu İmmanuel Kantın əsas əsəri sayılan "Xalis zəkanın tənqidi" insanın idraki qabiliyyətlərinin imkanlarının müəyyənləşdirilməsinə həsr olunmuşdur.

  Əsərin Girişində Kant qarşısına qoyduğu məqsədi belə izah edirdi ki, insan zəkasını çoxsaylı suallarla yükləyiblər və zəka öz təyinatına görə, bu suallara cavab verməlidir. amma zəka bütün bu çoxsaylı suallarla cavab vermək imkanına malikdirmi? Əsərin Girişində həmçinin xalis və empirik idrak arasındakı fərqlər nəzərdən keçirilir, aprior və aposterior biliklər, analitik və sintetik mühakimələr arasında paralellər aparılır. Xalis idrak termini altında Kant nəzəri idrakı, empirik idrak termini altında isə təcrübi idrakı başa düşür. Aprior bilik təcrübədən öncə mövcud olan, aposterior bilik isə təcrübə nəticəsində əldə olunan bilikdir. Analitik mühakimə o mühakimədir ki, mühakimənin subyektinə aid olan xassələri üzə çıxarır, yeni bilik təqdim etmir. Sintetik mühakimə isə o mühakimədir ki, mühakimənin subyektində olmayan biliyi, yeni biliyi təqdim etmir.

  Əsərın məzmunu bütövlüdə isə "transsendental estetika" və "transsendental məntiq" hissələrindən ibarətdir. İkinci hissə olan "transsendental məntiq" isə öz növbəsində iki bölməyə - "transsendental analitikaya" və "transsendental dialektikaya" ayrılır. "Transsendental estetika" insanın idraki qabiliyyətlərindən birincisinin, hissiyyatın nəzərdən keçirilməsinə həsr olunmuşdur. "Transsendental analitikaya"da ikinci idraki qabiliyyət, yəni dərrakə, "transsendental dialektika"da isə üçüncü idraki qabiliyyət, yəni zəka nəzərdən keçirilir.

  "Xalis zəkanın tənqidi"ndə Kantın gəldiyi ümumi nəticə isə ondan ibarətdir ki, insanın idraki qabiliyyətləri olan hissiyyat, dərrakə və zəka vasitəsilə əldə olunan biliklərin məzmunu onların obyektlərinin məzmunu ilə deyil, insanın idraki qabiliyyətlərinin öz xüsusiyyətləri ilə müəyyən olunur.

Video-En.

1781

 

   Friedrich Heinrich Jacobi

Video-Az.

  

Eduard Allwills Briefsammlung

 

  Alman filosofu və yazıçısı, teizm mövqeyində dayanaraq Kantın, Fixtenin və Şellinqin rasionalizmini tənqid edən, "nihilizm" terminini ixtira edərək bu termini Maarifçiliyə tətbiq edən, "hiss və inam" fəlsəfəsinin müəllifi Fridrix Henrix Yakobinin "" romanında özünün dini-fəlsəfi görüşlərini bədii formada ifadə etmişdir.

Video-En.

1782

   Denis Diderot

Video-Az.

  Addition a la lettre precedente        

   

  Fransız filosofu və yazıçısı Deni Didronun  "Korlar haqqında məktuba əlavə" əsəri

Video-En.

1783

   Moses Mendelssohn

Video-Az.

          

   Was ist Aufklärung?

 

  "Almanların Sokratı" adını almış yəhudi mənşəli alman filosofu, ideyaları alman maarifçiliyində və yəhudiliyin reformizmində görkəmli rol oynamış  Mozes Mendelsonun "Maarifçilik nədir?" əsəri

Video-En.

1782

   Jean-Jacques Rousseau

Video-Az.

  Confessions        

   

  Fransız filosofu Jan Jak Russonun "Etiraf" əsəri

Video-En.

1782

 

   Donatien Alphonse François de Sade

Video-Az.

  Dialogue entre un pretre et un moribond       

   

  Dünya ədəbiyyatında qalmaqallı romanlar müəllifi və sadizmin banisi kimi tanınan, ömrünün 29 ilini həbsxanada, 13 ilini ağıl xəstəxanasında keçirən fransız yazıçısı və filosofu Donasyen Alfons Fransua de Sadın(1740—1814)  "Keşiş və ölməkdə olan insan arasında dialoq" əsəri

Video-En.

 

1783

 Gabriel Bonnot de Mably

  

Video-Az.

  Principes de morale       

   

  Fransız maarifçi-filosofu, utopist, Kondilyakın qardaşı Qabriel Bonno de Mablinin  "Əxlaqın prinsipləri" əsəri

Video-En.

1783

   Immanuel Kant

Video-Az.

  Prolegomena zu einer jeden künftigen Metaphysik, die als Wissenschaft wird auftreten können

      

  Alman filosofu İmmanuel Kantın "Hər hansı gələcək metafizikaya dair proleqomenlər" əsəri

Video-En.

1784

 Friedrich Schiller.

 Video-Az.

 

 Die Schaubühne als eine moralische Anstalt betrachtet

   Alman filosofu Fridrix Şillerin "Teatrın əxlaqi təsisat olaraq qəbul edilməsi" əsəri

 Video-En.


1784

 

 

   Immanuel Kant

Video-Az.

   

 Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?      

   

 Alman filosofu İmmanuel Kantın "Suala cavab: Maarifçilik nədir?" əsəri

Video-En.

1784-91

 Johann Gottfried Herder

 Video-Az.

 Ideen zur Philosophie der Geschichte der Menschheit

 

 Alman mədəniyyət tarixçisi və filosofu İohan Gotfrid Herderin "Bəşərin tarix fəlsəfəsinə dair ideyaları" əsəri

 Video-En.

1784

     Immanuel Kant

Video-Az.

  Idee zu einer allgemeinen Geschichte in weltbürgerlicher Absicht

        

Alman filosofu İmmanuel Kantın "Kosmopolit niyyətlə ümumi tarix ideyasına dair" əsəri

Video-En.

1785

 

   Moses Mendelssohn

Video-Az.

  Morgenstunden, oder Vorlesungen über das Dasein Gottes        

   

  "Almanların Sokratı" adını almış yəhudi mənşəli alman filosofu, ideyaları alman maarifçiliyində və yəhudiliyin reformizmində görkəmli rol oynamış  Mozes Mendelsonun "Səhər saatları, və ya Tanrının mövcudluğu barədə mühazirələr" kitabı müəllifin fəlsəfi vəsiyyəti kimi tanınır. Müəllif burada Spinozanın ideyalarını inkişaf etdirir, amma Spinozanın əksinə olaraq təsdiq edir ki, dünyanın Tanrıda immanent mövcudluğu ilə yanaşı, dünyanın Tanrıdan kənar mövcudluğunu da qəbul etmək lazımdır. Baxmayaraq ki, dünyanın Tanrıdan kənar mövcudluğu dünyanın Tanrıdan asılı mövcudluğudur. Mendelsonun gəldiyi nəticə ondan ibarətdir ki, hətta panteist də dünyanın Tanrı tərəfindən yaradılması aktını qəbul etməlidir. Belə bir panteist nümunəsi kimi Mendelson Lessinqi göstərmiş və bununla da alman cəmiyyətində "Lessinqin spinoizmi barədə mübahisə"nin meydana çıxmasına və eyni zamanda Spinozanın populyarlaşdırılmasına  səbəb olmuşdur. "Lessinqin spinoizmi barədə mübahisə"də  Mendelsonun əsas opponenti isə irrrasionalist filosof Yakobi oldu və bu mübahisə bütövlükdə dövrün intellektual həyatının mühüm hadisələrindən birinə çevrildi, nəticədə Mendelsonun ideyaları Qüteyə, Şillerə, Kanta və Lessinqə güclü təsir göstərdi.

Video-En.

 

1785

   Friedrich Heinrich Jacobi

Video-Az.

 Briefwechsel Jacobis mit Hamann   

 Yakobinin Haman ilə yazışması

Video-En.

 

1785

 Friedrich Schiller.

 Video-Az.

 An die Freude

  

 Alman filosofu Fridrix Şillerin "Sevinc" odası

 Video-En.

1785

 

   Donatien Alphonse François de Sade

Video-Az.

  Les 120 journées de Sodome, ou l'École du libertinage       

   

  Dünya ədəbiyyatında qalmaqallı romanlar müəllifi və sadizmin banisi kimi tanınan, ömrünün 29 ilini həbsxanada, 13 ilini ağıl xəstəxanasında keçirən fransız yazıçısı və filosofu Donasyen Alfons Fransua de Sadın(1740—1814) həbsxanada yazdığı  "Sodomun 120 Günü" romanı

Video-En.

1785

   Denis Diderot

Video-Az.

 Jacques le fataliste et son maître Jak fatalist və onun Sahibi        

   

  Fransız filosofu və yazıçısı Deni Didronun  "Jak Fatalist və onun Sahibi" əsərində adı göstərilməyən sahiblə onun nökəri Jak diqqət mərkəzindədir. onlar arasında hakimiyyət uğrunda yarış gedir. burada fransız zadəganlarının üçüncü təbəqədən asılılıına işarə vurulur.

Video-En.

1785

   Immanuel Kant

Video-Az.

Grundlegung zur Metaphysik der Sitten.

          

Alman filosofu İmmanuel Kantın "Əxlaqın metafizikasının əsası" əsəri  

Video-En.

1785

 

   Marie Jean Antoine Nicolas de Caritat, marquis de Condorcet

Video-Az.

 Essai sur l’application de l’analyse à la probabilité des décisions rendues à la pluralité des voix        

   

  Fransız filosofu, riyaziyyatçısı və siyasi xadimi, tərəqqi nəzəriyyəsinin banisi Nikol de Kondorsenin  "Seçkilərin əksəriyyət tərəfindən qiymətləndirilməsinə analizin tətbiqinə dair  barədə düşüncələr" əsəri

Video-En.

 

1785

 

   Thomas Reid

Video-Az.

  Essays on the Intellectual Powers of Man

              

  Şotland-ingilis filosofu, Şotland Sağlam Düşüncə Məktəbinin banisi Tomas Ridin "İnsanın intellektual qüdrəti ilə bağlı Esse" əsəri

Video-En.

1785

   Friedrich Heinrich Jacobi

Video-Az.

 Ueber die Lehre des Spinoza in Briefen an Mendelssohn

 

  Alman filosofu və yazıçısı, teizm mövqeyində dayanaraq Kantın, Fixtenin və Şellinqin rasionalizmini tənqid edən, "nihilizm" terminini ixtira edərək bu termini Maarifçiliyə tətbiq edən, "hiss və inam" fəlsəfəsinin müəllifi Fridrix Henrix Yakobinin çap etdirdiyi Mendelsona ünvanlanan "Spinozanın təliminə dair məktublar"da Spinozanı "dərakəvi rasionalzm"in klassik nümunəsi hesab etmiş və onun simasında Maarifçiliyin "dərrakəvi rasionalzm"inə qarşı çıxış etmişdir. Yakobinin fikrinə görə, "dərakəvi rasionalzm" insanda onun şəxsiyyətinin əzəli və şərtsiz mənbəyini və ona xas olan azadlığı üzə çıxarmaq qüdrətinə malik deyildir və qaçımaz olaraq ya naturalizmə, ateizmə və determinizmə  (Spinoza), ya da subyektiv idealizmə gətirib çıxarır. Kantı tənqid edərkən, Yakobi onun təliminin əsas ziddiyyətini üzə çıxarmışdır: "özündə şey" müqəddiməsi olmadan Kantın fəlsəfəsinə daxil olmaq mümkün deyildir, amma bu müqəddimə ilə onun daxilində qalmaq da mümkün deyildir.  Kantın qəti imperativinə qarşı Yakobi şəxsiyyətin əxlaqi muxtariyyatını qoyur.

Video-En.

1786

 

 

   Immanuel Kant

Video-Az.

Metaphysische Anfangsgründe der Naturwissenschaft

          

Alman filosofu İmmanuel Kantın "Təbii elmin metafizik əsasları" əsəri

Video-En.

1786  

 Carl Leonhard Reinhold

Video-Az.

 

  Briefe über die Kantsche Philosophie

          

 Alman filosofu Karl Leonhard Reynholdun "Kant fəlsəfəsi haqqında məktublar" əsərini Kant oxumuş və bəyənmişdi. Bu məktublar fəlsəfəsinin populyarlaşmasına da ciddi təsir göstərmişdir.

Video-En.

1787

 

   Friedrich Heinrich Jacobi

Video-Az.

 David Hume ber den Glauben, oder Idealismus und Realismus

 

  Alman filosofu və yazıçısı, teizm mövqeyində dayanaraq Kantın, Fixtenin və Şellinqin rasionalizmini tənqid edən, "nihilizm" terminini ixtira edərək bu termini Maarifçiliyə tətbiq edən, "hiss və inam" fəlsəfəsinin müəllifi Fridrix Henrix Yakobinin "David Hyum inam haqqında, və ya İdealizm və Realizm" əsəri Yakobi Hyumun ardınca gedərək, təsdiq edir ki, həqiqət intuitiv hissdə dərk olunur, son reallıq isə instinktiv əqidənin, və ya inamın predmeridir. Yakobi belə hesab edir ki, şeylərin real mövcudluğu insan şüuruna bilavasitə verilmişdir və bu bilavasitə yəqinliyi o, inam, vəhy, hiss, həmçinin zəka adlandırır və bunu dərrakəyə qarşı qoyur.

Video-En.

1787

 

 

  John Adams

Video-Az.

 Defence of the Constitution and Governement of the United States Volume 1-3        

   

Amerika dövlətinin qurucularından biri, ABŞ-ın ikinci prezidenti Con Adamsın "Birləşniş Ştatlarda Konstitusiyanın və Hökumətin müdafiəsi" əsəri

Video-En.

1788

   Emmanuel Joseph Sieyès

Video-Az.

        

Essai sur les privilèges

   

 Fransız inqilabçısı, dövlət və siyasi xadimi Emmanuel Jozef Syesesin "İmtiyazlar haqqında esse" əsəri

Video-En.

1788

 

   Donatien Alphonse François de Sade

Video-Az.

  Aline et Valcour, ou le Roman philosophique       

   

  Dünya ədəbiyyatında qalmaqallı romanlar müəllifi və sadizmin banisi kimi tanınan, ömrünün 29 ilini həbsxanada, 13 ilini ağıl xəstəxanasında keçirən fransız yazıçısı və filosofu Donasyen Alfons Fransua de Sadın(1740—1814) həbsxanada yazdığı  "Alina və Valkur, və ya fəlsəfi roman" romanı

Video-En.

 

1788

 

   Donatien Alphonse François de Sade

Video-Az.

  L’Instituteur philosophe

   

  Dünya ədəbiyyatında qalmaqallı romanlar müəllifi və sadizmin banisi kimi tanınan, ömrünün 29 ilini həbsxanada, 13 ilini ağıl xəstəxanasında keçirən fransız yazıçısı və filosofu Donasyen Alfons Fransua de Sadın(1740—1814) həbsxanada yazdığı  "Müəllim-filosof" əsəri

Video-En.

1788

 Immanuel Kant 

Video-Az.

 Kritik der praktischen Vernunft

          

  Alman filosofu İmmanuel Kantın "Praktik zəkanın tənqidi" əsəri

Video-En.

1788

 

   Thomas Reid

Video-Az.

  Essays on the Active Powers of the Human Mind         

   

Şotland-ingilis filosofu, Şotland Sağlam Düşüncə Məktəbinin banisi Tomas Ridin "İnsan zəkasının aktiv qüdrəti ilə bağlı Esse" əsəri

Video-En.

1789

   Emmanuel Joseph Sieyès

Video-Az.

  

       Qu’est-ce que le Tiers État ?

   

 Fransız inqilabçısı, dövlət və siyasi xadimi Emmanuel Jozef Syesesin "Üçüncü təbəqə nədir?" əsəri

Video-En.

1789

   Jeremy Bentham

Video-Az.

Introduction to the Principles of Morals and Legislation

          

İngilis sosioliqu və hüquqşünası, siyasi liberalizmin ən böyük nəzəriyyəçilərindən biri, utilitarizm cərəyanının banisi İeremiya Bentamın "Əxlaq və qanunvericilik prinsiplərinə giriş" əsəri

Video-En.

1789

 Carl Leonhard Reinhold

Video-Az.

  Versuch einer neuen Theorie des menschlichen Vorstellungsvermögens

          

Alman filosofu Karl Leonhard Reynholdun "İnsani təsəvvür qabiliyyətinin yeni nəzəriyyəsinin eskizi" əsəri

Video-En.

1789

   Emmanuel Joseph Sieyès

Video-Az.

   

      Reconnaissance et exposition des droits de l’homme et du citoyen

   

 Fransız inqilabçısı, dövlət və siyasi xadimi Emmanuel Jozef Syesesin "İnsan  və vətəndaş hüquqlarının tanınması və şərhi" əsəri bürosurası insan hüquqları deklarasıyasının bir sələfi oldu.

Video-En.

 

1789

 

   Maximilien Robespierre

Video-Az.

  

  Discours par Maximilien Robespierre — 21 octobre 1789-1er juillet 1794 

   

  Fransız inqilabının liderlərindən olan İrlandiya əsilli vəkil Maksimilian Robespyerin (1758-1794)  "1789-1794-cü ellərdə etdiyi çıxışlar"ı

Video-En.

 

1789

 

   Antoine Rivarol

Video-Az.

  

 

   

  Fransız yazıçısı və moralist-filosofu Antuan Rivarolun ölümündən xeyli sonra çap olunan  "Xalq və qara camaat" məqaləsi

Video-En.

1790

   Immanuel Kant

Video-Az.

 

 Kritik der Urteilskraft        

   

Alman filosofu İmmanuel Kantın "Mühakimə qabiliyyətinin tənqidi" əsəri

Video-En.

1790

   Edmund Burke

Video-Az.

 

 Reflections on the Revolution in France      "

   

Edmund İngilis-İrland filosofu Edmund Börkün "Fransada inqilab haqqında düşüncələr" əsəri   

Video-En.

1790

 

 

   Thomas Cooper

Video-Az.

  Tracts, Ethical, Theological, and Political       

   

 Anglo-Amerikan iqtisadçı və siyasi filosofu Tomas Kuperin "Etik, Teoloji və Siyasi traktat

Video-En.

1791

   Thomas Paine

Video-Az.

  Rights of Man        

   

İngilis-Amerikan publisisti və filosofu Tomas Peynin Peynin "İnsanın hüquqları" əsəri

Video-En.

 

1791

   Salomon Maimon

Video-Az.

 

  Philosophisches Wörterbuch oder Beleuchtung der wichtigsten Gegenstände der Philosophie in alphabetischer Ordnung

  Yəhudi mənşəli alman filosofu Salomon Maymonun(1751-1800) "Fəlsəfi lüğər, və ya Fəlsəfənin mühüm predmetlərinin əlifba sırasında işıqlandırılması" əsəri müəllifin Reynholdla qızğın mübahisəsinə səbəb olmuşduedir.

Video-En.1, 2

 

1791

   Denis Diderot

Video-Az.

 Principes philosophiques sur la matière et le mouvement        

   

  Fransız filosofu və yazıçısı Deni Didronun  "Materiya və hərəkətlə bağlı fəlsəfi prinsiplər" əsəri

Video-En.

1791

 

   Donatien Alphonse François de Sade

Video-Az.

  Justine ou les malheurs de la vertu       

   

  Dünya ədəbiyyatında qalmaqallı romanlar müəllifi və sadizmin banisi kimi tanınan, ömrünün 29 ilini həbsxanada, 13 ilini ağıl xəstəxanasında keçirən fransız yazıçısı və filosofu Donasyen Alfons Fransua de Sadın(1740—1814)  "Justina, və ya fəzilətin bədbəxtliyi" romanı

Video-En.

 

1791

   Salomon Maimon

Video-Az.

 

  Versuchüber die Transscendentalphilosophie mit einem Anhang über die symbolische Erkenntniß und Anmerkungen

  Yəhudi mənşəli alman filosofu Salomon Maymonun(1751-1800) "Transsendental fəlsəfəyə dair tədqiqatlar(Simvolik biliyə giriş və qeydlərlə)" əsəri Kantın "Xalis zəkanın tənqidi" əsərinə və Reynholda qarşı yönəlmişdir. Salomon Maymon Kantın yeganə tənqidçisisir ki, Kant bu tənqidi bəyənmişdir.

Video-En.1, 2

 

 

1792

 Johann Gottlieb Fichte.

 Video-Az.

 

 Versuch einer Kritik aller Offenbarung

 

 Alman filosofu İohann Gottlib Fixtenin(1762-1814) "Hər hansı bir vəhyin tənqidinə dair bir cəhd" əsəri

 Video-En.

1792

 Friedrich Schiller.

 Video-Az.

 Über den Grund des Vergnügens an tragischen Gegenständen

  

 Alman filosofu Fridrix Şillerin "Faciəvi mövzuların gətirdiyi həzzin səbəbi haqqında" əsəri

 Video-En.

 

1792

   Gottlob Ernst Schulze

Video-Az.

 

  Aenesidemus

Alman filosofu Qottlob Ernst Şultsın(1761 - 1833) "Enezidem" əsəri Kantın "Xalis zəkanın tənqidi" əsərinə və Reynholda qarşı yönəlmişdir.

Video-En.1, 2

 

1792

 Johann Gottlieb Fichte

 Video-Az.

  Bestimmung des Gelehrten

 

 Alman filosofu İohann Gottlib Fixtenin(1762-1814) "Alimin təyinatı" əsəri

 Video-En.

1793

 Friedrich Schiller.

 Video-Az.

 Über Anmut und Würde

 Alman filosofu Fridrix Şillerin "Qrasiya və ləyaqət haqqında" əsəri

 Video-En.

1793

 

   Immanuel Kant

Video-Az.

 

 Die Religion innerhalb der Grenzen der bloßen Vernunft        

   

Alman filosofu İmmanuel Kantın "Din yalnız zəka hədləri daxilində" əsəri

Video-En.

1793

 Friedrich Schiller.

 Video-Az.

  Kallias-Briefe

 Alman filosofu Fridrix Şiller dostu Körnerə yazdığı məktublarda qələmə aldığı gözəlliyə dair fikirləri Kallias oder Über die Schönheit adlandıracagı əsas traktatının əsasına çevirməyi planlaşdlrsa da, sonradan bunu yığcam şəkildə həyata keçirir və bu fikirlərin yığcam toplusunu "Gözəllik məktubları"  kimi tərcümə oluna bilən"Kallias-Briefe"  adı altında çap etdirir.

 Video-En.

1793

 

   Benjamin Franklin

Video-Az.

  The private life of the late Benjamin Franklin (Autobiography)

          

Amerika dövlətinin qurucularından biri, Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin banisi, sonradan Pensilvaniya Universitetinin əsasını çevrilən Filadelfiya Akademiyasının yaradıcısı Benjamin Franklinin(1705-1790) "Avtobioqrafiya"sı

Video-En.

1793

 Friedrich Schiller.

 Video-Az.

 

 Augustenburger Briefe

  Alman filosofu Fridrix Şillerin "Auqustenburger məktubları" əsəri müəllifin estetikaya dair məktubları əsasında yaradılmışdır

 Video-En.

1794

 Johann Gottlieb Fichte

 Video-Az.

  Über den Begriff der Wissenschaftslehre oder der sogenannten Philosophie

 

 Alman filosofu İohann Gottlib Fixtenin(1762-1814) "Elmşünaslıq və ya fəlsəfə adlanan anlayış barədə" əsəri

 Video-En.

1794

 

 Gabriel Bonnot de Mably

  

Video-Az.

 Du cours et de la marche des passions dans la société        

   

  Fransız maarifçi-filosofu, utopist, Kondilyakın qardaşı Qabriel Bonno de Mablinin ölümündən sonra çap olunan  "Ehtirasların cəmiyyətdə fəaliyyəti və təsiri" əsəri

Video-En.

1794

 

   Marie Jean Antoine Nicolas de Caritat, marquis de Condorcet

Video-Az.

 Esquisse d’un tableau historique des progrès de l’esprit humain        

   

  Fransız filosofu, riyaziyyatçısı və siyasi xadimi, tərəqqi nəzəriyyəsinin banisi Nikol de Kondorsenin  "İnsan zəkasının tərəqqisinin tarixi mənzərəsinin eskizi" əsəri

Video-En.

1794

 Thomas Paine 

Video-Az.

 

 The Age of Reason        

   

İngilis-Amerikan publisisti və filosofu Tomas Peynin "Zəka əsri" əsəri

Video-En.

1794

  

Video-Az.

          

   

 Lamarkın "Əsas fiziki hadisələrin səbəbləri haqqında tədqiqatlar" əsəri  

Video-En.

1795

 Johann Gottlieb Fichte.

 Video-Az.

 Grundlage der gesamten Wissenschaftslehre

 

 Alman filosofu İohann Gottlib Fixtenin(1762-1814) "Ümumi elmşünaslığın əsasları" əsəri

 Video-En.

1795

    Étienne Bonnot de Condillac 

Video-Az.

 La logique, ou, Les premiers développement de l'art de penser        

   

  Fransız filosofu, abbat, Mablinin qardaşı, Etyen Bonno de Kondilyakın ölümündən sonra çap olunan "Məntiq və ya düşünmə sənətinin başlanğıcı" əsəri

Video-En.

1795—96

 Karl Wilhelm Friedrich Schlegel

 Video-Az.

 

  Über das Studium der Griechischen Poesie

  

 Alman şari, tənqidçisi və filosofu Karl Vilhelm Fridrix Şlegelin "Yunan poeziyasının öyrənilməsinə dair" əsəri alman romantizminin proqramı adlandırılır, burada "təbii" və "süni" mədəniyyət, "estetik inqilab" anlayışları irəli sürülür

 Video-En.

1795

 Friedrich Wilhelm Joseph Schelling.

 Video-Az.

 Vom Ich als Princip der Philosophie

  

 Alman filosofu Friedrix Vilhelm Yozef Şellinqin "Mən fəlsəfənin prinsipi kimi" əsəri

 Video-En.

1795

 Friedrich Schiller.

 Video-Az.

  

 Über die ästhetische Erziehung des Menschen

 Alman filosofu Fridrix Şillerin "İnsanın estetik tərbiyəsi haqqında" əsəri

 Video-En.

1795

 Wilhelm von Humboldt

 Video-Az.

  

 Über Denken und Sprechen

 Alman filosofu  və linqvisti, dövlət xadimi, Humbolt Berlin Universitetinin banisi Vilhelm von Humboltun (1767-1835) "Təfəkkür və dil haqqında" adlı əsəri

 Video-En.

 

1795

  Sébastien-Roch Nicolas de Chamfort

Video-Az.

 Maximes et pensées, caractères et anecdotes

 

  Fransız yazıçısı və moralist-filosofu, iqnilabşı, Bastiliyanın alınmasında şəxsən iştirak edən  Sebastyen-Roch Nicolas de Şamforun "Məksimlər və fikirlər, xarakterlər və lətifələr" əsəri

Video-En.

1795

 

   Donatien Alphonse François de Sade

Video-Az.

  La Philosophie dans le boudoir       

   

  Dünya ədəbiyyatında qalmaqallı romanlar müəllifi və sadizmin banisi kimi tanınan, ömrünün 29 ilini həbsxanada, 13 ilini ağıl xəstəxanasında keçirən fransız yazıçısı və filosofu Donasyen Alfons Fransua de Sadın(1740—1814) həbsxanada yazdığı  "Boduarda fəlsəfə" romanı

Video-En.

1795

   Immanuel Kant

Video-Az.

 

 Zum ewigen Frieden.        

   

Alman filosofu İmmanuel Kantın "Əbədi sülh" əsəri

Video-En.

1795

 Friedrich Wilhelm Joseph Schelling

 Video-Az.

 Philosophische Briefe über Dogmatismus und Kriticismus

 

 Alman filosofu Friedrix Vilhelm Yozef Şellinqin "Doqmatizm və kritisizm barədə fəlsəfi məktub" əsəri

 Video-En.

1795

 Friedrich Schiller.

 Video-Az.

Über naive und sentimentalische Dichtung

  

 Alman filosofu Fridrix Şillerin "Sadəlövh və sentimental poeziya haqqında" əsəri

 Video-En.

1796

   Joseph de Maistre

Video-Az.

 

  Considérations sur la France       

   

  Fransız yazıçısı və moralist-filosofu Jozef de Mestrın "Fransa haqqında düşüncələr" əsəri

Video-En.

 

 

1796

  Louis-Gabriel-Ambroise de Bonald.

 Video-Az.

 

 Théorie du pouvoir politique et religieux dans la société civile

  Fransız filosofu, tradisionalizmin banisi, Restavrasiya dövrünün aktiv siyasi xadimi, zadəgan, müşketyorlar rotasının zabiti  Luis-Gabriel-Ambruaz Bonaldın "Vətəndaş cəmiyyətində siyasi və dini hakimiyyət nəzəriyyəsi" əsəri 

 Video-En.

1796

   Joseph de Maistre

Video-Az.


  Examen de la philosophie de Bacon

          

  Fransız yazıçısı və moralist-filosofu Jozef de Mestrı Parisdə, onun ölümündən sonra çap olunan "Bekonun fəlsəfəsinin sınagı" əsəri

Video-En.

1797

 Johann Gottlieb Fichte

 Video-Az.

 Grundlage des Naturrechts

 

 Alman filosofu İohann Gottlib Fixtenin(1762-1814) "Təbii hüququn əsasları" əsəri

 Video-En.

1797

 Johann Gottfried Herder

 Video-Az.

 

 Briefe zur Beforderung der Humanifot

 Alman mədəniyyət tarixçisi və filosofu İohan Gotfrid Herderin "Humanizmin həvəsləndirilməsi üçün məktublar" əsəri

 Video-En.

1797

 

 Immanuel Kant

Video-Az.

Metaphysik der Sitten

          

   

 Alman filosofu İmmanuel Kantın "Əxlaqın metafizikası" əsəri

Video-En.

 

1797

   Salomon Maimon

Video-Az.

 

  Versuchüber die Transscendentalphilosophie mit einem Anhang über die symbolische Erkenntniß und Anmerkungen

  Yəhudi mənşəli alman filosofu Salomon Maymonun(1751-1800) "İnsan ruhu, və ya idrakın və iradənin ali qabiliyyəti haqqında tənqidi tədqiqatlar" əsəri Kantın "Xalis zəkanın tənqidi" əsərinə və Reynholda qarşı yönəlmişdir. Əsər Kriton və Filalet arasında dialoq şəklində yazılmışdır. Kriton Kantın və Reynholdun,  Filalet isə Maymonun özünün mövqeyini ifadə edir. Salomon Maymon Kantın yeganə tənqidçisisir ki, Kant bu tənqidi bəyənmişdir.

Video-En.1, 2

 

1797

 Johann Gottlieb Fichte

 Video-Az.

 Wissenschaftslehre nova methodo

 

 

 Alman filosofu İohann Gottlib Fixtenin(1762-1814) "Elmşünaslığın yeni təsviri" əsəri

 

 Video-En.

1797

 Friedrich Wilhelm Joseph Schelling

 Video-Az.

 Ideen zur Philosophie der Natur

 

 Alman filosofu Friedrix Vilhelm Yozef Şellinqin "Təbiətin fəlsəfəsinə dair ideyalar" əsəri

 Video-En.

 1797

 François-René, vicomte de Chateaubriand 

Video-Az.

 

 Essai historique, politique et moral sur les revolutions

 

  Fransız yazıçısı, diplomatı və filosofu, fransız ədəbiyyatında romantizmin ilk nümayəndələrindən biri Fransua de Şatobrianın "İnqilablar haqqında tarixi, siyasi və əxlaqi esse" fəlsəfi traktatında belə hesab edir ki, bütün mövcud dinlər içərisində xristianlıq ən poetik olanıdır.

Video-En.

 

 

1798

    Étienne Bonnot de Condillac 

Video-Az.

 La langue des Calculs  

   

  Fransız filosofu, abbat, Mablinin qardaşı, Etyen Bonno de Kondilyakın ölümündən sonra çap olunan "Hesablamaların dili" əsəri

Video-En.

1798

 

 

   Immanuel Kant

Video-Az.

 

 Anthropologie in pragmatischer Hinsicht        

   

Alman filosofu İmmanuel Kantın "Antropologiya praqmatik nöqteyi-nəzərdən" əsəri

Video-En.

 

1798

   Salomon Maimon

Video-Az.

 

  Versuch einer neuen Logik oder Theorie des Denkens

  Yəhudi mənşəli alman filosofu Salomon Maymonun(1751-1800) "eni məntiq təcrübəsi, və ya təfəkkür nəzəriyyəsi(Filaletin Enezidemə məktubunu əlavə etməklə)" əsəri müəllifin Qottlob Ernst Şultsa(Filaletin Enezidemə) münasibətini ifadə edir.

Video-En.1, 2

 

1798

 Novalis

 Video-Az 

 

  Bltenstaub

 

  Alman şairi və filosofu, alman romanntizminin görkəmli nümayəndələrindən biri Novalisinn "Çiçək tozcuqları" başlığı iə çap etdirdiyi aforizmlər toplusu 

 Video-En

 

1798

 Friedrich Wilhelm Joseph Schelling.

 Video-Az.

 Von der Weltseele

  

 Alman filosofu Friedrix Vilhelm Yozef Şellinqin "Dünya Ruhu haqqında" əsəri

 Video-En.

1799

 

 Friedrich Schleiermacher.

 Video-Az.

 Ueber die Religion. Reden an die Gebildeten unter ihren Verächtern

  

 Alman filosofu Fridrix Şleyermaxerin "Dinə dair nitqlər: təhsilli insanlar içərisində dini sevməyənlər üçün" əsəri cəmiyyət tərəfindən yüksək entuziazmla qarşılanmışdır.

 Video-En.

1799

 

 Karl Wilhelm Friedrich Schlegel

 Video-Az.

 Über die Philosophie. An Dorothea

 

 Alman şari, tənqidçisi və filosofu, böyük qardaşı Avqust Şlegellə birgə alman romantizminin əsas nəzəriyyəçilərindən biri olan Karl Vilhelm Fridrix Şlegelin "Fəlsəfəyə dair" əsəri

 Video-En.

1799

Friedrich Schiller.

 

Johann Wolfgang von Goethe

 

 Video-Az.

  Über den Dilettantismus

  

 

Dahi alman mütəfəkkirləri Fridrix Şillerin və İohann Volfqanq von Qötenin   "Diletantizm haqqında" əsəri

 Video-En.

1799

 Friedrich Wilhelm Joseph Schelling.

 Video-Az.

 Erster Entwurf eines Systems der Naturphilosophie

  

 Alman filosofu Friedrix Vilhelm Yozef Şellinqin "Bir Natirfəlsəfə sisteminə layihəsinə giriş" əsəri

 Video-En.

1799

 Novalis

 Video-Az 

 

 Die Christenheit oder Europa

 

  Alman şairi və filosofu, alman romanntizminin görkəmli nümayəndələrindən biri Novalisinn "Xristianlıq yoxsa Avropa" başlığı iə çap etdirdiyi əsərində Orta əsrlərin katolik Avropasının mənəvə və siyasi birliyi Reformasiyanın və Maarifçiliyin dağıdıcı qüvvələrinə qarşı qoyulur.  

 Video-En

 

1799

  Friedrich Heinrich Jacobi

Video-Az.

 Sendschreiben an Fichte

 

  Alman filosofu və yazıçısı, teizm mövqeyində dayanaraq Kantın, Fixtenin və Şellinqin rasionalizmini tənqid edən, "nihilizm" terminini ixtira edərək bu termini Maarifçiliyə tətbiq edən, "hiss və inam" fəlsəfəsinin müəllifi Fridrix Henrix Yakobinin "Fixteyə müraciət" əsəri

Video-En.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

Video-Az.

          

   

  

Video-En.